Yunanistan, Avrupa Birliği'ni kitlesel göç dalgaları sırasında iltica başvurularını askıya almaya çağırıyor. Atina yönetimi, 2026'da yürürlüğe girecek olan AB Göç ve İltica Paktı'nın büyük ölçekli göç krizlerini yönetmek için yeterli araçlar sunmadığını belirtiyor. Bu talep, özellikle Orta Doğu ve Afrika'daki istikrarsızlığın artmasıyla birlikte Avrupa'ya yönelik göç baskısının yeniden yükseldiği bir dönemde geldi.
Paktın Getirdikleri ve Eleştiriler
AB Göç ve İltica Paktı, 2024'te kabul edilmiş ve 2026'da tam olarak uygulanmaya başlanacak. Pakt, sığınmacı başvurularının daha hızlı işlenmesi, üye ülkeler arasında dayanışma mekanizmaları ve düzensiz göçle mücadele için sınır prosedürlerinin güçlendirilmesini öngörüyor. Ancak Yunanistan ve birkaç Akdeniz ülkesi, bu düzenlemelerin ani ve büyük çaplı göç akınları karşısında yetersiz kalacağını savunuyor.
Yunanistan Göç Bakanı, yaptığı açıklamada, "Pakt, normal koşullarda işleyebilir ancak bir kriz anında üye ülkelerin tek başına bırakılması kabul edilemez. İltica sisteminin geçici olarak askıya alınması, ulusal güvenlik ve kamu düzeni için elzemdir" ifadelerini kullandı. Atina, bu tür bir askıya alma mekanizmasının AB hukukuna uygun hale getirilmesi için diğer üye ülkelerle görüşmeler yürütüyor.
AB Komisyonu sözcüsü ise, paktın zaten acil durumlar için özel hükümler içerdiğini, ancak iltica hakkının askıya alınmasının temel haklar ve Cenevre Sözleşmesi ile çelişebileceğini belirtti. Komisyon, üye ülkelerin endişelerini dikkate alacaklarını ancak uluslararası yükümlülüklerden taviz verilmeyeceğini vurguladı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Yunanistan'ın bu girişimi, AB içinde göç konusunda derin ayrılıkları yeniden gün yüzüne çıkarıyor. Orta ve Doğu Avrupa ülkeleri, zaten göç kotalarına ve zorunlu dayanışmaya karşı çıkarken, Akdeniz ülkeleri (İtalya, İspanya, Malta) benzer şekilde yeni düzenlemelerin yetersiz olduğundan şikayetçi. Öte yandan, Almanya ve Fransa gibi ülkeler, insan hakları standartlarının korunması gerektiğini savunuyor.
Küresel ölçekte ise, göç baskısı artarak devam ediyor. Birleşmiş Milletler verilerine göre, 2025 yılında Akdeniz üzerinden Avrupa'ya ulaşan düzensiz göçmen sayısı bir önceki yıla göre %20 arttı. Suriye, Afganistan ve Sahra Altı Afrika'daki çatışmalar ve ekonomik çöküş, insanları Avrupa'ya yönlendiriyor. AB, göçü kaynağında durdurmak için üçüncü ülkelerle anlaşmalar yapmaya çalışsa da, bu politikalar eleştiriliyor.
Yunanistan'ın talebi, aynı zamanda AB'nin mülteci politikasının geleceği açısından bir test niteliğinde. Eğer iltica askıya alma mekanizması kabul edilirse, bu diğer ülkeler için de emsal teşkil edebilir ve AB'nin insan hakları itibarını zedeleyebilir. Kabul edilmezse, Yunanistan gibi sınır ülkeleri kendi başlarına önlemler alabilir ve bu durum Schengen bölgesinin işleyişini tehlikeye atabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Yunanistan'ın iltica askıya alma çağrısı, Türkiye'yi yakından ilgilendiriyor. Türkiye, halihazırda 4 milyondan fazla mülteciye ev sahipliği yapıyor ve AB ile 2016 Göç Mutabakatı çerçevesinde göç akışını kontrol altında tutuyor. Eğer AB, Yunanistan'ın talebini kabul ederse, Türkiye'den Yunanistan'a geçişlerde daha sert önlemler alınabilir ve bu durum Türkiye'nin üzerindeki göç yükünü artırabilir. Ayrıca, Türkiye-AB ilişkilerinde göç, önemli bir pazarlık aracı olmaya devam ediyor. Türkiye, vize serbestisi ve Gümrük Birliği güncellemesi gibi taleplerini bu bağlamda iletebilir. Yunanistan'ın adımları, Doğu Akdeniz'deki gerilimi de etkileyebilir.
