İngiltere'de yüksek mortgage faizleri, konut piyasasında ciddi bir durgunluğa yol açtı. Emlak portali Zoopla'nın verilerine göre, ocak ayından bu yana satışa sunulan her beş evden üçü hâlâ alıcı bekliyor. Sektör temsilcileri, faiz oranlarındaki tarihî yükselişin, potansiyel alıcıların bütçelerini zorladığını ve birçok haneyi ev sahibi olma hayalinden vazgeçirdiğini belirtiyor. İngiltere Merkez Bankası'nın enflasyonla mücadele kapsamında faizleri artırması, mortgage kredilerinin maliyetini son 15 yılın en yüksek seviyesine taşıdı. Bu durum, özellikle genç ve dar gelirli alıcılar için konuta erişimi neredeyse imkânsız hâle getirdi.
Piyasada Arz Talep Dengesi Bozuldu
Zoopla'nın yayımladığı rapora göre, ülkede satılık ilanların ortalama piyasa kalma süresi 40 güne ulaştı. Geçen yıl aynı dönemde bu süre 28 gündü. Emlak uzmanları, satıcıların fiyat konusunda daha esnek davranmaya başladığını, ancak alıcıların hâlâ yüksek faiz ve yaşam maliyeti krizi nedeniyle temkinli olduğunu ifade ediyor. Raporun yazarlarından Sarah Coles, “Alıcılar, kredi maliyetlerinin düşmesini bekliyor. Ancak şu an için bu gerçekleşmiş değil. Satıcıların beklentileri ile alıcıların ödeme gücü arasında büyük bir uçurum var” değerlendirmesini yaptı.
Özellikle Londra ve Güneydoğu İngiltere gibi yüksek fiyatlı bölgelerde durgunluk daha belirgin. Bu bölgelerde ortalama ev fiyatı 500 bin sterlinin üzerinde seyrederken, aylık mortgage ödemeleri 2 bin sterlini aşıyor. Bu, birçok orta gelirli aile için bütçe fazlası anlamına geliyor. Kira piyasasında da benzer bir sıkışıklık yaşanıyor; kiralar son iki yılda yüzde 20'nin üzerinde arttı.
Mortgage Krizi Küresel Ekonomi İçin de Alarm Veriyor
İngiltere'deki bu tablo, gelişmiş ekonomilerde yaşanan genel bir eğilimin yansıması. ABD ve Avrupa Birliği ülkelerinde de merkez bankaları enflasyonu kontrol altına almak için faiz oranlarını artırırken, konut piyasaları benzer bir yavaşlama yaşıyor. Ancak İngiltere, değişken faizli mortgage ürünlerinin yaygınlığı nedeniyle bu krizden daha hızlı etkileniyor. Uzmanlar, faiz oranlarının 2024 yılı boyunca yüksek kalabileceğini, bu nedenle konut piyasasındaki durgunluğun en az bir yıl daha sürebileceğini öngörüyor.
Öte yandan, yüksek faizlerin konut fiyatlarını aşağı çekmesi de bekleniyor. Zoopla, 2023 yılı sonuna kadar İngiltere genelinde ev fiyatlarının ortalama yüzde 5-7 oranında gerileyeceğini tahmin ediyor. Bu durum, nakit alıcıları ve yatırımcılar için fırsat yaratabilir. Ancak ipotekli alıcılar için piyasa hâlâ zorlu olmaya devam ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'deki yüksek enflasyon ve faiz ortamıyla doğrudan paralellik taşımasa da, küresel faiz artışları gelişmekte olan ülkeler için ek risk oluşturuyor. İngiltere gibi büyük ekonomilerde durgunlaşan konut piyasası, uluslararası sermaye akışlarını ve döviz kurlarını etkileyebilir. Türkiye'nin ihracat pazarlarından biri olan İngiltere'de talebin daralması, Türk ihracatçıları için olumsuz bir sinyal olabilir. Ayrıca, küresel faizlerin yüksek seyri, Türkiye'nin dış finansman maliyetlerini artırarak cari denge üzerinde baskı yaratmaya devam edecektir.
