ABD Yüksek Mahkemesi yargıcı Sonia Sotomayor, mahkemenin emsal kararlara verdiği önem açısından ‘en düşük noktaya’ ulaştığını söyledi. Sotomayor’un bu açıklaması, internet ekipmanları devi Cisco Systems’in 18. yüzyıldan kalma bir yasayı ihlal ettiği iddiasının görüşüldüğü davanın duruşması sırasında geldi.
Gelişmenin Arka Planı
Sotomayor, Yüksek Mahkeme’nin ‘stare decisis’ (emsale bağlılık) ilkesine giderek daha az saygı duyduğunu belirterek, “Bu mahkeme, emsal kararların saygınlığı açısından gerçekten düşük bir noktada. Bunu söylemek istemezdim ama doğru” dedi. Yargıç, mahkemenin son yıllarda birçok önemli emsali bozmasına veya zayıflatmasına atıfta bulundu.
Davada, 1789 tarihli İnsan Hakları Yasası’nın (Alien Tort Statute) kapsamı tartışılıyor. Dava, ABD’deki bir şirketin yabancı ülkelerdeki insan hakları ihlallerinden sorumlu tutulup tutulamayacağını sorguluyor. Cisco Systems’in, Suudi Arabistan’daki bir protestocuya karşı kullanılan gözetim teknolojisi sağladığı iddia ediliyor.
Bölgesel veya Küresel Boyut
Bu dava, ABD Yüksek Mahkemesi’nin küresel şirketlerin insan hakları ihlallerindeki rolüne nasıl yaklaştığı açısından kritik öneme sahip. Mahkemenin vereceği karar, uluslararası hukukta şirketlerin sorumluluğuna ilişkin emsal teşkil edebilir. Ayrıca, bu kararın ABD’nin dış politikası ve ticari çıkarları üzerinde de etkileri olabilir. Özellikle, Suudi Arabistan gibi ülkelerle ilişkilerde yeni bir boyut kazandırabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye’deki şirketler ve hukuk sistemi için de önemli bir emsal oluşturabilir. Türk şirketlerinin yurtdışı faaliyetleri, özellikle insan haklarına duyarlı bölgelerde, benzer yasal risklerle karşı karşıya kalabilir. Ayrıca, Türkiye’deki yargı reformları kapsamında emsal kararlara bağlılık ilkesi gündemde olduğundan, Sotomayor’un uyarıları Türk hukukçuları için de dersler içermektedir. Küresel anlamda, şirketlerin insan hakları sorumluluğunun genişlemesi, Türkiye’nin ticari ortaklıklarını ve dış politikasını etkileyebilir.
