ABD Adalet Bakanlığı (DOJ), Yüksek Mahkeme'nin doğumla vatandaşlık (birthright citizenship) konusunda verdiği son kararın ardından, ülkeye doğum yapmak amacıyla gelen yabancı kadınların oluşturduğu 'doğum turizmi' vakalarına yönelik dolandırıcılık suçlamalarının önceliklendirilmesi talimatını verdi. Salı günü yayımlanan bir iç yazışmada, DOJ Başsavcı Yardımcılığı Ofisi, federal savcılardan doğum turizmi çetelerine karşı mali dolandırıcılık ve vize ihlalleri kapsamında dava açmalarını istedi. Bu adım, Yüksek Mahkeme'nin aynı gün 6-3 oyla aldığı ve doğumla vatandaşlığın Anayasa'nın 14. Ek Maddesi kapsamında korunmasını teyit eden kararın hemen ardından geldi.
Arka Plan: Doğumla Vatandaşlık ve Doğum Turizmi
ABD'de doğan her çocuğun otomatik olarak vatandaş olmasını sağlayan doğumla vatandaşlık hakkı, 14. Ek Madde uyarınca 1868'den beri uygulanıyor. Bu hak, özellikle son yıllarda sayıları artan 'doğum turizmi' vakalarıyla tartışma konusu oldu. Doğum turizmi, hamile kadınların çocuklarının ABD vatandaşı olması için doğum öncesi ABD'ye seyahat etmesi anlamına geliyor. Bu uygulama, genellikle 'doğum turu' paketleri adı altında aracı firmalar tarafından organize ediliyor. Kadınlar, doğum masraflarını karşılamak üzere geçici B-2 turist vizesi veya vize muafiyeti ile ülkeye giriş yapıyor. Ancak bu amaçla vize almak, ABD yasalarına göre dolandırıcılık teşkil ediyor. DOJ, Yüksek Mahkeme'nin doğumla vatandaşlığı korumasını, bu tür suistimallerle daha etkin mücadele etme gerekliliğini ortadan kaldırmadığını, aksine doğum turizmi çetelerine karşı mücadeleyi hukuki zeminde yoğunlaştırma ihtiyacını doğurduğunu belirtti.
Yüksek Mahkeme'nin 6-3'lük kararı, Başkan Donald Trump ve bazı Cumhuriyetçilerin doğumla vatandaşlığı sona erdirme girişimlerine karşı alınmış bir yenilgi olarak görülüyor. Trump yönetimi döneminde, doğumla vatandaşlığın yürütme emriyle kaldırılabileceği iddia edilmişti. Ancak Mahkeme, bu yetkinin Anayasa'da açıkça düzenlendiğini ve ancak bir anayasa değişikliğiyle değiştirilebileceğini hükme bağladı. Karar, özellikle Çin, Rusya, Nijerya ve Güney Kore gibi ülkelerden gelen doğum turizmi talebinde bulunan aileleri etkiliyor. Tahminlere göre yılda binlerce çocuk bu yolla ABD vatandaşı oluyor. DOJ'un yeni talimatı, bu durumu tamamen engellemekten ziyade, suç unsurlarını cezalandırmaya odaklanıyor. Doğum turizmi aracıları, genellikle yanlış beyan ve sahte belge düzenleme suçlarıyla karşı karşıya kalıyor.
Küresel Boyut: Diğer Ülkelerde Doğumla Vatandaşlık
ABD, dünyada doğumla vatandaşlık uygulayan 30'dan fazla ülkeden biri. Kanada ve Meksika da bu uygulamayı sürdürüyor. Ancak Avrupa ülkelerinin çoğu (İngiltere, Fransa, Almanya gibi) doğumla vatandaşlık yerine kan bağı esasını (jus sanguinis) benimsiyor. Bu ülkelerde çocuğun vatandaşlığı, ebeveynlerinin vatandaşlığına bağlı. Doğum turizmi, özellikle ABD ve Kanada'da yaygın bir endüstri haline gelmiş durumda. Çinli aileler, ABD vatandaşı olan çocuklarının gelecekte eğitim ve iş fırsatlarından yararlanmasını hedefliyor. DOJ'un bu hamlesi, ABD'nin sınır güvenliği ve göç politikalarının bir parçası olarak değerlendirilebilir. Karar, ABD'nin iç hukuk dengesi açısından da önemli: Yürütme organı, Yüksek Mahkeme kararıyla doğumla vatandaşlığı kaldıramasa da, bu hakkın suistimalini önlemek için mevcut yasaları kullanmaya devam edecek.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'deki doğum turizmi uygulamaları, Türkiye'den de bazı ailelerin ilgisini çekiyor olsa da, bu gelişme Türkiye'yi doğrudan etkilememektedir. Ancak ABD'nin doğum turizmine karşı aldığı önlemler, küresel vize rejimleri ve göç politikaları açısından bir emsal teşkil edebilir. Türkiye, özellikle ABD ile vize politikalarında sorunlar yaşayan ülkeler arasında yer almaktadır. Bu tür kararlar, ABD'nin genel olarak göçmen politikalarını sıkılaştırma eğilimini yansıtıyor. Ayrıca, doğum turizmi aracılığıyla ABD vatandaşlığı almanın zorlaşması, Türkiye'deki bazı ailelerin Kanada gibi alternatif ülkelere yönelmesine yol açabilir. Bu durum, Türkiye'nin ABD ile ikili ilişkilerinde doğrudan bir etki yaratmasa da, göç ve vize konularında dikkatle takip edilmesi gereken bir gelişmedir.
