Birleşik Krallık Yüksek Mahkemesi, ağır engelli bireylerin bakım düzenlemelerine rıza gösterebileceğine hükmetti. Karar, Kuzey İrlanda Başsavcısı tarafından açılan bir dava sonucu alındı ve tüm Birleşik Krallık'ta geçerli olacak. Mahkeme, zihinsel kapasitesi sınırlı bireylerin bile kendi bakım tercihlerini ifade edebileceğini ve bu tercihlere saygı gösterilmesi gerektiğini belirtti. Karar, engelli hakları savunucuları tarafından memnuniyetle karşılanırken, hukuk çevrelerinde önemli bir emsal teşkil ediyor.
Gelişmenin arka planı
Dava, Kuzey İrlanda Başsavcısı'nın, ağır engelli bireylerin bakım düzenlemelerine rıza gösterme kapasitesine ilişkin yasal belirsizlikleri gidermek amacıyla Yüksek Mahkeme'ye başvurmasıyla başladı. Başsavcı, mevcut yasaların bu bireylerin iradesini yeterince korumadığını savundu. Mahkeme, yaptığı incelemede, bir kişinin zihinsel kapasitesi sınırlı olsa bile, belirli durumlarda kendi bakımıyla ilgili kararlar verebileceğine ve bu kararların bağlayıcı olduğuna karar verdi. Karar, özellikle bakım evlerinde yaşayan ağır engelli bireylerin, kendi istekleri doğrultusunda bakım almasını sağlayacak.
Mahkeme kararında, rıza kapasitesinin bireysel olarak değerlendirilmesi gerektiği ve her durumda kişinin mümkün olan en yüksek düzeyde katılımının sağlanması gerektiği vurgulandı. Ayrıca, bakım sağlayıcıların, bireyin tercihlerini belirlemek için gerekli desteği sağlaması ve iletişim yöntemlerini uyarlaması gerektiği belirtildi. Bu karar, Birleşik Krallık genelinde uygulanacak ve benzer davalarda emsal teşkil edecek.
Bölgesel veya küresel boyut
Karar, yalnızca Birleşik Krallık için değil, uluslararası engelli hakları hukuku açısından da önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. Birleşmiş Milletler Engelli Kişilerin Haklarına Dair Sözleşme (UNCRPD) gibi uluslararası belgeler, engelli bireylerin kendi hayatlarıyla ilgili kararlara katılımını teşvik ediyor. Bu karar, sözleşmenin ruhuna uygun olarak, ağır engelli bireylerin özerkliğini ve onurunu koruma altına alıyor. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin benzer konulardaki içtihatlarıyla da uyumlu olan bu karar, diğer ülkelerdeki yasal düzenlemelere de ilham kaynağı olabilir.
Engelli hakları örgütleri, kararın uygulanmasının yakından takip edilmesi gerektiğini belirtirken, bakım sağlayıcıların yeni yükümlülüklere uyum sağlaması için eğitim ve rehberlik verilmesi çağrısında bulunuyor. Karar, aynı zamanda sağlık ve sosyal bakım sistemlerinde birey merkezli yaklaşımın güçlenmesine katkı sağlayacak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de engelli bireylerin hakları ve bakım hizmetlerine ilişkin düzenlemeler, özellikle son yıllarda önemli ilerlemeler kaydetmiş olsa da, ağır engelli bireylerin kendi bakım kararlarına katılımı konusu halen geliştirilmeye açıktır. Birleşik Krallık Yüksek Mahkemesi'nin bu kararı, Türkiye'deki yasa koyucular ve uygulayıcılar için önemli bir referans noktası olabilir. Engelli bireylerin özerkliğini ve kendi kararlarını verme hakkını güçlendiren bu tür uluslararası emsaller, Türkiye'nin de BM Engelli Kişilerin Haklarına Dair Sözleşme'ye uyum sürecinde dikkate alması gereken gelişmelerdir. Ayrıca, kararın küresel engelli hakları hareketine sağladığı ivme, Türkiye'deki sivil toplum kuruluşlarının savunuculuk çalışmalarına da katkı sunabilir.
