Dünyanın en uzun süreli demokrasisi olarak kabul edilen Amerika Birleşik Devletleri, 1776'da ilan ettiği bağımsızlığının 250. yılını kutlamaya hazırlanıyor. Ancak bu büyük jübile, ülkenin derin siyasi kutuplaşma, toplumsal bölünmüşlük ve kurumlara olan güvenin azalması gibi sancılı bir döneme denk geliyor. Avrupa'nın gözüyle hâlâ “yeni dünya” olarak görülen ABD, aynı anayasa altında 1789'dan beri yönetilirken, aynı dönemde Fransa beş cumhuriyet, üç monarşi ve bir imparatorluk gördü. Bu istikrar görüntüsünün altında, bugün ABD'nin karşı karşıya olduğu varoluşsal sorular yatıyor.
Devrimin Yıldönümü ve Kimlik Krizi
4 Temmuz 2026'da resmen kutlanacak olan 250. yıl dönümü, “Semiquincentennial” olarak adlandırılıyor. Ancak hazırlıklar, ülke çapında ortak bir kutlama ruhundan uzak. Bir tarafta geleneksel Amerikan değerlerine bağlı muhafazakâr kesim, diğer tarafta kuruluşu kölelik ve yerli soykırımıyla ilişkilendiren ilerici gruplar var. Bu bölünme, bayrak etrafında birleşme mitini sorguluyor. Anketler, Amerikalıların sadece üçte birinin ülkenin gidişatından memnun olduğunu gösteriyor. Ekonomik eşitsizlik, silah şiddeti ve iklim değişikliği gibi konular, ulusal gururun önüne geçiyor. 250 yıl önce “özgürlük” ve “adalet” idealleriyle yola çıkan bir ulusun, bugün bu idealleri ne ölçüde yaşattığı tartışılıyor.
Kutlama komitesi, tarihi tiyatro gösterileri, vatandaşlık törenleri ve ulusal bir müze açılışı planlıyor. Ancak sembolizm bile tartışmalı: Örneğin, Bağımsızlık Bildirgesi'nin orijinal nüshasının sergileneceği Ulusal Arşiv, güvenlik endişeleriyle sınırlı sayıda ziyaretçi kabul edecek. Pandemi sonrası toparlanma çabalarıyla da kesişen bu dönem, ABD'nin küresel liderlik rolünü yeniden tanımlama ihtiyacını ortaya koyuyor.
Avrupa'dan Bakan Gözler: Eski Dünyanın Yeni Dünyaya Bakışı
Avrupa, ABD'nin 250. yılını bir yandan hayranlık, bir yandan da eleştirel bir gözle izliyor. Fransız yorumcular, ABD'nin anayasal istikrarını överken, aynı zamanda ülkenin son yıllarda yaşadığı demokratik gerilemeye dikkat çekiyor. Capitol baskını, ırkçılık karşıtı protestolar ve kürtaj hakkı iptalleri, Avrupa kamuoyunda “Amerikan modeli”nin sorgulanmasına yol açtı. Öte yandan, ABD'nin NATO ve transatlantik ittifaktaki rolü hâlâ kritik. Ukrayna savaşı, ABD'nin güvenlik şemsiyesini Avrupa için vazgeçilmez kılıyor. 250. yıl, ABD'nin kendi iç sorunlarına rağmen küresel bir güç olarak kalacağını gösterse de, bu gücün meşruiyeti giderek daha fazla sorgulanıyor. Avrupa Birliği, kendi stratejik özerklik arayışında ABD'ye alternatif mi olacak, yoksa ortaklık derinleşecek mi, bu yıldönümü bir dönüm noktası olabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin 250. yıl kutlamaları ve iç siyasi bölünmüşlüğü, Türkiye açısından iki yönlü bir anlam taşıyor. Birincisi, ABD'nin kendi içine kapanması, Türkiye'nin bölgesel manevra alanını genişletebilir; özellikle Suriye, Doğu Akdeniz ve savunma sanayii konularında Washington'un daha az baskıcı bir tutum benimsemesine yol açabilir. Ancak ikinci olarak, ABD'nin küresel liderlikteki zayıflığı, Çin ve Rusya gibi rakiplerin elini güçlendirebilir. Türkiye, NATO ittifakı içinde dengeli bir pozisyon almak zorunda. ABD'deki siyasi krizin derinleşmesi, F-35 ve Patriot gibi savunma tedarik süreçlerini daha da karmaşıklaştırabilir. Öte yandan, Türkiye'nin kendi demokratik istikrarı ve anayasal düzeni, ABD'deki tartışmalardan ders çıkarabileceği bir alan sunuyor. Kısacası, ABD'nin iç çalkantısı Türkiye'ye kısa vadede fırsatlar verse de, uzun vadeli istikrarsızlık küresel ekonomik ve güvenlik ortamını olumsuz etkileyebilir.
