Küresel ekonomi, pandeminin ardından eşitsizliğin daha da derinleştiği bir dönemden geçerken, süper zenginlerin tüketim alışkanlıkları da merak konusu olmaya devam ediyor. The Economist'in kültür editörü Alexandra Suich Bass, 'Plot Twist' başlıklı bültende yeni nesil milyarderlerin sanat piyasasına yönelik tercihlerini ve geleneksel koleksiyon alışkanlıklarının nasıl dönüştüğünü masaya yatırdı. Bass'a göre, bir dönem Eski Usta tabloları, antika mobilyalar ve geleneksel lüks mallara yönelen aşırı zenginler, bugün daha modern, dijital ve nadir bulunan varlıklara yatırım yapıyor. Süper zenginlerin koleksiyoncu kimliği, hem bir statü sembolü hem de yatırım aracı olarak evriliyor.
Geleneksel Koleksiyonlardan Modern Yatırımlara
Alexandra Suich Bass, analizinde Eski Usta eserlerinin (Rembrandt, Vermeer gibi sanatçıların tabloları) hâlâ büyük müzayedelerde yüksek fiyatlara alıcı bulduğunu ancak bu piyasanın giderek daraldığını vurguluyor. Bunun yerine, yeni nesil teknoloji milyarderleri, hedge fon yöneticileri ve kripto para zenginleri çağdaş sanat, dijital sanat (NFT'ler), nadir saatler, el yapımı spor arabalar ve hatta uzay turizmi deneyimleri gibi alanlara yöneliyor. Bass, bu değişimi 'sermayenin gençleşmesi' olarak yorumluyor. Koleksiyon nesneleri artık sadece duvarda asılı duran tablolar değil; aynı zamanda bir yaşam tarzını, teknolojiye olan ilgiyi ve küresel seyahat kültürünü yansıtıyor.
Yatırım bankası UBS'in raporlarına göre, 2023'te ultra yüksek net değere sahip bireylerin sayısı dünya genelinde yüzde 5 artarken, bu grubun harcama alışkanlıkları da dikkat çekici bir şekilde değişti. Örneğin, nadir koleksiyonlara ayrılan bütçelerin yüzde 40'ı artık geleneksel olmayan varlıklara gidiyor. Bu durum, müzayede evlerini de dönüşüme zorluyor. Christie's ve Sotheby's gibi devler, genç koleksiyoncuları çekmek için dijital platformlarını geliştiriyor, NFT müzayedeleri düzenliyor ve çağdaş sanata daha fazla yer veriyor.
Küresel Lüks Piyasasında Dönüşüm
Bu eğilim, yalnızca sanat piyasasını değil, lüks otomotiv, nadir şarap ve mücevher segmentlerini de etkiliyor. Örneğin, Ferrari'nin özel üretim modelleri, Rolex'in koleksiyoner saatleri veya Krug'un özel şişeleri artık yatırım fonları tarafından bile alternatif varlık olarak görülüyor. Öte yandan, süper zenginlerin bu yeni koleksiyon merakı, piyasalarda balon etkisi yaratma riskini de beraberinde getiriyor. Bazı ekonomistler, NFT ve dijital sanat fiyatlarının 2021-2022'deki gibi spekülatif çıkışlar yapabileceği konusunda uyarıyor.
Bass'ın yazısında dikkat çektiği bir diğer nokta ise bu eğilimin coğrafi kayması. Çin, Hindistan ve Orta Doğu'dan gelen yeni zenginler, Batılı koleksiyon kalıplarını kendi kültürel referanslarıyla birleştiriyor. Örneğin, Çinli milyarderler çağdaş Çin resmi ve antika porselenleri tercih ederken, Körfezli yatırımcılar İslam sanatına yöneliyor. Bu durum, küresel lüks piyasasında çeşitliliği artırıyor ancak aynı zamanda kültürel mirasın ticarileşmesi tartışmalarını da gündeme getiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu küresel eğilim, Türkiye'nin sanat ve lüks piyasaları için de önemli ipuçları taşıyor. Türkiye'deki süper zenginlerin sayısı son on yılda artsa da, uluslararası koleksiyonculukta henüz Batılı veya Uzak Doğulu rakiplerinin gerisinde. Ancak İstanbul'un bir sanat merkezi olarak yükselişi, çağdaş Türk sanatçıların uluslararası müzayedelerde ilgi görmesi ve İstanbul Bienali gibi organizasyonlar, bu pastadan pay almak için fırsatlar sunuyor. Ekonomik açıdan bakıldığında, süper zenginlerin tercihlerindeki bu değişim, Türkiye'nin lüks tüketim ve kültür politikalarının yeniden değerlendirilmesi gerektiğine işaret ediyor. Öte yandan, NFT ve dijital varlıklara yönelik düzenleyici belirsizlikler, Türk yatırımcıların bu alana temkinli yaklaşmasına neden oluyor. Türkiye, bu dönüşümü yakalamak için genç yetenekleri destekleyen, dijital sanatı teşvik eden bir ekosistem oluşturmalı.
