Birleşmiş Milletler, Yemen'de son haftalarda şiddetlenen çatışmalar nedeniyle 86 binden fazla kişinin evlerini terk etmek zorunda kaldığını açıkladı. Ülkenin kuzeyinde Husiler ile Suudi Arabistan destekli hükümet güçleri arasındaki çatışmalar, özellikle Marib ve Cevf vilayetlerinde yoğunlaşırken, sivil halk bölgeden kaçarak güvenli alanlara sığınıyor. BM İnsani İşler Koordinasyon Ofisi (OCHA), yerinden edilenlerin sayısının her geçen gün arttığını ve insani yardımın yetersiz kaldığını vurguladı.
Çatışmaların Arka Planı
Yemen'de 2014 yılında Husilerin başkent Sana'yı ele geçirmesiyle başlayan iç savaş, 2015'te Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyonun müdahalesiyle uluslararası bir boyut kazandı. Yedi yıldır süren çatışmalar, ülkeyi dünyanın en büyük insani krizlerinden biri haline getirdi. BM verilerine göre, savaşta 377 binden fazla kişi hayatını kaybetti; bunların büyük kısmı dolaylı nedenlerden (açlık, hastalık, altyapı çöküşü) kaynaklandı. Son aylarda Marib vilayetinde yoğunlaşan çatışmalar, Husilerin stratejik önem taşıyan bu bölgeyi ele geçirme çabaları nedeniyle tırmandı. Marib, hükümetin son kalesi olarak görülüyor ve aynı zamanda zengin petrol rezervlerine ev sahipliği yapıyor. Bölgeden kaçan siviller, çoğunlukla çöl bölgelerine veya ülke içindeki kamplara sığınıyor; ancak bu kamplar da aşırı kalabalık ve yetersiz koşullarda.
BM yetkilileri, yerinden edilenlerin çoğunun kadın ve çocuklardan oluştuğunu, temiz su, gıda ve sağlık hizmetlerine erişimde ciddi sıkıntı yaşandığını belirtiyor. Kızılhaç ve diğer yardım kuruluşları, artan ihtiyaçlara rağmen fon yetersizliği nedeniyle operasyonlarını genişletmekte zorlanıyor. Ayrıca, Husilerin kontrolündeki bölgelerde yardım dağıtımının engellendiğine dair raporlar da mevcut.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Yemen krizi, Orta Doğu'nun jeopolitik dengeleri açısından kritik bir öneme sahip. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, Husileri İran'ın vekil gücü olarak görüyor ve çatışmaları İran-Suudi rekabetinin bir parçası olarak değerlendiriyor. İran ise Husilere siyasi ve askeri destek sağlamakla suçlanıyor; Tahran bu iddiaları reddediyor. ABD, İngiltere ve diğer Batılı ülkeler, Suudi liderliğindeki koalisyona lojistik ve istihbarat desteği verirken, son yıllarda artan sivil kayıplar nedeniyle eleştiriler de yükseliyor. Özellikle ABD Kongresi'nde, Suudi Arabistan'a silah satışlarının kısıtlanması yönünde çağrılar var. Birleşmiş Milletler, çatışmanın tarafları arasında ateşkes sağlanması için çeşitli girişimlerde bulundu; ancak kalıcı bir barış anlaşması henüz mümkün olmadı. 2022'de ilan edilen ateşkes, kısa süreli bir rahatlama sağlasa da tam olarak uygulanamadı ve çatışmalar yeniden alevlendi. Kriz, aynı zamanda küresel enerji güvenliğini de etkiliyor; Yemen, Bab-el-Mendeb Boğazı'na yakınlığı nedeniyle uluslararası deniz ticareti için stratejik bir konumda. Son dönemde Husilerin Kızıldeniz'deki saldırıları, deniz yolu güvenliğini tehdit ediyor ve küresel tedarik zincirlerini olumsuz etkiliyor.
İnsani yardım kuruluşları, Yemen'deki durumun dünyanın en kötü insani krizlerinden biri olduğunu ve uluslararası toplumun acilen harekete geçmesi gerektiğini vurguluyor. BM, 2023 yılı için 4,3 milyar dolarlık insani yardım çağrısında bulunmuştu; ancak şu ana kadar bu miktarın sadece küçük bir kısmı toplanabildi. Yerinden edilen 86 bin kişi, toplamda 4 milyondan fazla yerinden edilmiş Yemenliye eklenmiş durumda. Ülke nüfusunun yüzde 80'i insani yardıma muhtaç.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Yemen'deki insani kriz ve istikrarsızlık, Türkiye'nin bölgesel güvenlik ve ekonomik çıkarlarını doğrudan etkiliyor. Türkiye, Yemen'deki çatışmanın tarafı olmamakla birlikte, Suudi Arabistan ve BAE ile ilişkilerini dengede tutmaya çalışıyor. Krizin uzaması, Kızıldeniz ve Bab-el-Mendeb Boğazı'ndaki güvenlik risklerini artırarak Türkiye'nin deniz ticaret yollarını tehdit ediyor. Ayrıca, insani yardım koridorlarının açılması ve siyasi çözüm için Türkiye, BM girişimlerine destek veriyor. Bölgesel istikrarsızlık, enerji fiyatlarını ve tedarik zincirlerini olumsuz etkileyerek Türkiye ekonomisi üzerinde baskı oluşturabilir. Türkiye, Yemen'de kalıcı barış için diyalog çağrısı yapmaya devam ediyor.
