Son dönemde büyük teknoloji şirketlerinden finans kuruluşlarına kadar birçok işletme, yapay zekanın takip, raporlama ve veri analizi gibi görevleri üstlenmesiyle orta kademe yönetici pozisyonlarını önemli ölçüde azaltıyor. Özellikle 2023-2024 yıllarında yaşanan toplu işten çıkarmalar, bu trendin hızlandığını gösteriyor. Peki şirketler, maliyet avantajı sağlarken hangi insani ve örgütsel değerleri kaybediyor?
Otomasyonun Gölgesinde Kalan Liderlik Becerileri
Yapay zeka, çalışan performansını izleme, bütçe takibi ve rutin raporlama gibi görevleri üstlenirken, orta kademe yöneticilerin geleneksel rollerini büyük ölçüde dönüştürüyor. Amazon, Meta ve Google gibi teknoloji devleri, 2023'te başlattıkları kitlesel işten çıkarmalarla yönetim kademelerini yüzde 20 ila 30 oranında küçülttü. Bu rakamlar, orta kademe yöneticilerin en çok hedef alınan grup olduğunu gösteriyor.
Ancak uzmanlar, bu sürecin görünmeyen maliyetlerine dikkat çekiyor. Orta kademe yöneticiler, sadece veri akışını sağlamakla kalmaz, aynı zamanda ekip içi iletişimi, çatışma yönetimini ve çalışan motivasyonunu da üstlenir. Harvard Business Review'da yayımlanan bir araştırmaya göre, yapay zeka ile ikame edilen yöneticilerin olmadığı ekiplerde çalışan memnuniyeti yüzde 15 düşüyor ve işten ayrılma oranları artıyor.
Yapay zeka, objektif kriterlerle karar alırken, insani faktörleri göz ardı edebiliyor. Örneğin, bir çalışanın kişisel sorunları nedeniyle kısa süreli performans düşüklüğü yaşaması, AI tarafından 'düşük verimlilik' olarak etiketlenebiliyor. Bu durum, çalışanlarda güvensizlik ve motivasyon kaybına yol açıyor.
İşgücü Piyasasında Yeni Denge Arayışı
Kurumsal dünyada bu dönüşüm, 'yassı organizasyon' modeline geçişi hızlandırıyor. Yönetici katmanlarının azalması, karar alma süreçlerini kısaltırken, çalışanların daha fazla sorumluluk üstlenmesini gerektiriyor. Ancak bu model, her çalışanın yüksek özerklik kapasitesine sahip olmasını varsaydığı için her sektörde uygulanabilir değil.
Dünya Ekonomik Forumu'nun 2024 raporuna göre, 2027 yılına kadar dünya genelinde 85 milyon iş yapay zeka nedeniyle dönüşürken, 97 milyon yeni iş yaratılması bekleniyor. Ancak bu yeni işler, daha çok veri bilimi, yapay zeka etiği ve stratejik karar alma gibi alanlarda yoğunlaşacak. Orta kademe yöneticilerin sahip olduğu 'yumuşak beceriler' (empati, iletişim, çatışma çözümü) bu yeni pozisyonlarda da kritik önem taşıyacak.
Öte yandan, işten çıkarılan orta kademe yöneticiler için uyum süreci zorlu geçiyor. Çoğu, kariyerlerinde yeniden yapılanma ve yeni beceriler edinme zorunluluğuyla karşı karşıya. Eğitim programları ve yeniden beceri kazandırma projeleri, bu dönüşümün sosyal maliyetini azaltmak için devreye alınıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de büyük şirketler ve teknoloji firmaları, yapay zeka tabanlı yönetim araçlarına yatırım yapıyor. Ancak Türk iş kültüründe 'insanı merkeze alan' yönetim anlayışı halen baskın olduğu için bu dönüşüm daha yavaş ilerliyor. Yine de, uluslararası pazarda rekabet eden Türk firmalarının, özellikle finans ve perakende sektörlerinde, orta kademe yönetici sayısını azaltma eğilimine girebileceği öngörülüyor. Bu durum, Türkiye'de işsizlik oranları ve çalışan memnuniyeti üzerinde etkili olabilir. Ayrıca, yapay zeka etiği ve iş hukuku alanında yeni düzenlemeler yapılması ihtiyacı doğuyor.
