İrlanda, uzun yıllardır ABD merkezli teknoloji devlerinin Avrupa üssü olarak biliniyordu. Google, Apple, Meta ve Microsoft gibi şirketler, düşük kurumlar vergisi ve İngilizce konuşan nitelikli iş gücü sayesinde ülkeye milyarlarca dolar yatırım yapmış, bu da İrlanda'da bir istihdam patlaması yaratmıştı. Ancak son dönemde bu şirketler, yapay zeka (AI) verimliliği gerekçesiyle binlerce kişiyi işten çıkarıyor. Özellikle BT ve yazılım alanındaki işler, AI'nın otomatize ettiği görevler nedeniyle tehdit altında.
Gelişmenin Arka Planı
İrlanda, 2000'li yılların başından itibaren ABD'li teknoloji devlerini cezbeden bir politika izledi. Yüzde 12,5 olan kurumlar vergisi oranı, ABD'deki yüzde 21 ve AB ortalamasındaki yüzde 21,5'in oldukça altındaydı. Bu sayede Apple, Google, Facebook (Meta) ve Microsoft gibi şirketler Avrupa merkezlerini Dublin'e taşıdı. 2010-2020 arasında İrlanda'da teknoloji sektöründe istihdam yüzde 300'den fazla arttı ve ülke, Kelt Kaplanı olarak anılan bir ekonomik büyüme dönemi yaşadı.
Ancak 2023'ten itibaren bu tablo tersine dönmeye başladı. Meta, 2023'te İrlanda'da 400'den fazla çalışanını işten çıkaracağını duyurdu. Google, 2024'te İrlanda ofislerinde 240 kişiyi işten çıkardı. Microsoft, LinkedIn ve diğer yan kuruluşlarında 2024 başında toplam 1.900 kişiyi işten çıkardı. Şirketler, bu kararların gerekçesi olarak 'operasyonel verimlilik' ve 'yapay zeka odaklı yeniden yapılanma'yı gösteriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İrlanda'daki işten çıkarmalar, yalnızca bir ülkeye özgü bir durum değil. Küresel teknoloji devleri, 2023'te toplam 200 binden fazla kişiyi işten çıkardı. AI, özellikle müşteri hizmetleri, veri girişi, yazılım testi ve içerik moderasyonu gibi alanlarda insan emeğinin yerini almaya başladı. McKinsey'in 2023 raporuna göre, 2030'a kadar küresel olarak 12 milyona kadar iş AI tarafından otomatize edilebilir. İrlanda, bu dönüşümün en derin hissedildiği ülkelerden biri çünkü iş gücünün yüzde 15'i doğrudan teknoloji sektöründe çalışıyor.
İrlanda hükümeti, işten çıkarmaları yavaşlatmak için vergi teşvikleri ve yeniden eğitim programları sunuyor. Ancak uzmanlar, AI'nın ivmesinin bu önlemleri aşacağını ve İrlanda'nın ekonomik modelinin sürdürülemez olduğunu belirtiyor. Küresel düzeyde ise, AI kaynaklı işsizlik, özellikle gelişmiş ülkelerde sosyal huzursuzluk riskini artırıyor. Dünya Ekonomik Forumu, AI'nın yaratacağı yeni işlerin kaybedilenlerin yerini tam olarak doldurmayacağını öngörüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, teknoloji sektöründe İrlanda kadar bağımlı olmasa da, benzer bir dönüşümün eşiğinde. Türkiye'de yazılım ve çağrı merkezi gibi alanlarda çalışan binlerce kişi, AI nedeniyle işlerini kaybetme riskiyle karşı karşıya. Özellikle bankacılık, perakende ve lojistik sektörlerinde AI'nın yaygınlaşması, işsizlik oranını artırabilir. Türkiye'nin, İrlanda'nın hatalarından ders çıkararak, iş gücünü AI çağına hazırlamak için kapsamlı bir eğitim ve dönüşüm politikası geliştirmesi gerekiyor. Aksi takdirde, İrlanda'da yaşanan iş kayıpları, Türkiye'de daha büyük bir sosyal ve ekonomik soruna dönüşebilir.
