Çin'in başkenti Pekin'in banliyölerinde görevli bir yerel yönetici, her yıl onlarca kişinin hayatını kaybetmesine neden olan yaz sel felaketlerine karşı yapay zeka destekli bir tahliye uygulaması geliştirdi. Xie Yunshi adlı yetkili, Pekin Günlük gazetesine yaptığı açıklamada, uygulamanın sel riski altındaki bölgelerde yaşayan vatandaşların anlık olarak tespit edilmesini ve en güvenli tahliye rotalarının belirlenmesini sağladığını belirtti. Geleneksel yöntemlerde, tahliye emri verildikten sonra yerel yönetimler aileleri tek tek arayarak bilgilendirirken, yeni sistem sayesinde bu süreç dakikalar içinde tamamlanabiliyor.
Gelişmenin Arka Planı
Her yıl yaz aylarında etkili olan muson yağmurları, Çin'in birçok bölgesinde ciddi sel felaketlerine yol açıyor. 2020 yılında yaşanan sel felaketlerinde 200'den fazla kişi hayatını kaybederken, milyonlarca insan evlerini terk etmek zorunda kalmıştı. Geleneksel tahliye yöntemleri, özellikle kırsal alanlarda ve yaşlı nüfusun yoğun olduğu bölgelerde yetersiz kalıyordu. Xie Yunshi'nin geliştirdiği uygulama, akıllı telefonlar ve mobil ağlar üzerinden çalışarak, afet anında vatandaşların konumlarını tespit ediyor ve en yakın güvenli noktaya nasıl ulaşacaklarını gösteriyor. Ayrıca uygulama, engelli bireyler ve kronik hastalığı olanlar gibi özel ihtiyaç sahiplerini de tanımlayarak öncelikli tahliye listeleri oluşturuyor.
Uygulamanın ilk testleri, Pekin'in banliyölerinde bulunan bir pilot bölgede gerçekleştirildi. Testlerde, tahliye süresinin ortalama yüzde 40 oranında kısaldığı ve vatandaşların güvenli bölgelere ulaşma başarısının yüzde 95'e çıktığı kaydedildi. Yetkililer, uygulamanın önümüzdeki yaz sezonunda geniş çaplı olarak kullanıma sunulmasını planlıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Çin'de yaşanan sel felaketleri, yalnızca can kayıplarına değil, aynı zamanda büyük ekonomik kayıplara da neden oluyor. Dünya Bankası verilerine göre, Çin'de doğal afetlerin yıllık ekonomik maliyeti 50 milyar doları aşıyor. Yapay zeka destekli tahliye sistemleri, bu maliyetleri azaltmanın yanı sıra afet yönetiminde devrim niteliği taşıyor. Benzer teknolojiler, Hindistan, Bangladeş ve Filipinler gibi muson yağmurlarının etkili olduğu diğer Asya ülkelerinde de deneniyor. Bu ülkelerde, erken uyarı sistemleri ve akıllı tahliye planları sayesinde sel kaynaklı ölümlerin önemli ölçüde azaltılabileceği öngörülüyor. Çin'in bu alandaki deneyimi, benzer coğrafi ve iklim koşullarına sahip diğer ülkeler için bir model oluşturabilir. Ayrıca, yapay zeka teknolojilerinin afet yönetiminde kullanımı, Birleşmiş Milletler'in Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri kapsamında da destekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye de sel felaketlerine sıkça maruz kalan bir ülke olarak, Çin'de geliştirilen bu yapay zeka uygulamasından önemli dersler çıkarabilir. Özellikle Karadeniz bölgesi ve İstanbul gibi yoğun nüfuslu şehirlerde, ani sel baskınlarına karşı erken uyarı ve tahliye sistemlerinin güçlendirilmesi hayati önem taşıyor. Türkiye'nin afet yönetiminde AFAD gibi kurumlar aracılığıyla yürüttüğü çalışmalar, yapay zeka entegrasyonuyla daha etkili hale getirilebilir. Ayrıca, Türk teknoloji firmaları ve akademik kuruluşlar, benzer yerli çözümler geliştirerek hem iç ihtiyacı karşılayabilir hem de ihracat potansiyeli yaratabilir. Bu tür yenilikler, Türkiye'nin afetlere karşı direncini artırarak can ve mal kaybını minimize etme yolunda önemli bir adım olacaktır.
