ABD'de eski Federal Rezerv Başkanı Alan Greenspan'ın teknolojiye dair görüşlerini günümüze uyarlamaya çalışan Kevin Warsh, yapay zekanın (YZ) faiz oranlarını düşürüp düşüremeyeceği sorusunu yeniden gündeme taşıyor. Ancak Warsh'ın bu yaklaşımı, Greenspan'ın verimlilik artışına dair iyimserliğini seçici bir şekilde benimsemesi nedeniyle eleştiriliyor. Konuyla ilgili olarak, yapay zekanın üretim süreçlerini dönüştürme potansiyeli, ABD Merkez Bankası'nın (Fed) para politikasını doğrudan etkileyebilir mi sorusu tartışmaları alevlendiriyor. Uzmanlar, YZ'nin işgücü verimliliğini artırarak enflasyonu baskılayabileceğini, bunun da faiz indirimleri için zemin hazırlayabileceğini belirtiyor.
Greenspan'ın Mirası ve Yeni Teknoloji Dalgası
1990'larda Greenspan, internet ve bilgi teknolojilerinin yarattığı 'yeni ekonomi' söylemiyle verimlilik artışının enflasyonu düşük tutacağını savunmuştu. Bu dönemde Fed, faizleri nispeten düşük seviyelerde tutarak ekonomik büyümeyi desteklemişti. Bugün ise Warsh, benzer bir dinamiğin yapay zeka ile tekrarlanabileceğini iddia ediyor.
Warsh'a göre, yapay zekanın lojistikten sağlık sektörüne kadar birçok alanda verimliliği artırması, birim maliyetleri düşürebilir. Bu da şirketlerin kar marjlarını korurken fiyatları düşürmesine olanak tanıyabilir. Dolayısıyla, enflasyonist baskılar azalırken merkez bankaları faiz oranlarını düşürme esnekliği kazanabilir.
Ancak Greenspan dönemindeki teknoloji patlaması ile mevcut yapay zeka yayılımı arasında önemli farklar var. O dönemde internetin yaygınlaşması görece yavaş ve kademeli olurken, YZ dönüşümü çok daha hızlı gerçekleşiyor. Ayrıca, YZ'nin işgücünü ikame etme riski ve ortaya çıkan eşitsizlikler, toplam talep üzerinde olumsuz etkiler yaratabilir.
Fed'in Karar Sürecinde YZ Faktörü
ABD'de enflasyonun %2 hedefinin üzerinde seyretmesi, Fed'in faiz indirimine gitme konusunda temkinli olmasına yol açıyor. Ancak bazı ekonomistler, yapay zekanın verimlilik etkilerinin gelecek yıllarda hissedilmeye başlayacağını ve bu sayede faiz indirimlerinin önünün açılabileceğini düşünüyor. Özellikle teknoloji hisselerindeki yükseliş ve yatırımların YZ odaklı olması, bu beklentiyi güçlendiriyor.
Öte yandan, Warsh'ın savunduğu tez, Greenspan döneminde olduğu gibi 'yapısal durgunluk' (secular stagnation) endişelerini de beraberinde getiriyor. Yani YZ'nin kısa vadede işsizliği artırması ve ücretleri baskılaması, tüketimi ve dolayısıyla enflasyonu düşük tutabilir. Ancak bu senaryo, kalıcı bir talep eksikliği yaratırsa merkez bankalarının elini zorlayabilir.
Küresel ölçekte de yapay zeka yatırımları artarken, merkez bankalarının bu teknolojinin makroekonomik etkilerini modellemeye çalıştığı görülüyor. Avrupa Merkez Bankası ve Japonya Merkez Bankası gibi kurumlar, YZ'nin verimlilik ve enflasyon üzerindeki etkilerine ilişkin çalışmalar yürütüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Küresel faiz oranlarının düşmesi, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler için önemli fırsatlar yaratabilir. ABD faizlerinin düşmesi, TL'nin değer kaybını yavaşlatabilir ve Türkiye'nin dış finansman maliyetini azaltabilir. Ayrıca yapay zekanın verimlilik artışı, Türkiye'nin ihraç ürünlerinde rekabet gücünü olumlu etkileyebilir. Ancak Türkiye'nin yapay zeka yatırımlarını artırması ve işgücünü dönüşüme hazırlaması gerekiyor. Aksi takdirde, bu teknolojik dönüşümün getireceği faydalardan yeterince yararlanamama riski bulunuyor.
