Küresel finans piyasalarında son dönemde yaşanan çarpıcı gelişme, yapay zeka teknolojilerine yön veren ABD merkezli yedi büyük teknoloji şirketi (Magnificent Seven) ile Çin'in yükselen yapay zeka girişimleri (Three AImigos) arasındaki rekabetin yeni bir boyut kazanması. Analistlere göre, bu rekabet, yatırımcı davranışlarını ve piyasa dinamiklerini yeniden şekillendiriyor. Geleneksel “Verimli Piyasalar Hipotezi” (Efficient Markets Hypothesis) yerini, daha çok yatırımcı dikkati ve haber akışına dayalı “Dikkat Piyasaları Hipotezi”ne (Attention Markets Hypothesis) bırakıyor. Bu değişim, özellikle sermaye piyasalarında işlem hacimlerini ve fiyat hareketlerini etkiliyor.
Rekabetin Arkasındaki Dinamikler
ABD'nin yedi büyük teknoloji şirketi (Apple, Microsoft, Alphabet, Amazon, Nvidia, Meta ve Tesla) uzun süredir küresel teknoloji ve yapay zeka alanında lider konumda. Ancak Çinli üç şirket (Baidu, Alibaba ve Tencent) son yıllarda yapay zeka alanında büyük atılımlar yaparak dikkatleri üzerine çekiyor. Özellikle ChatGPT benzeri modeller, otonom sürüş ve bulut bilişim gibi alanlarda gösterdikleri performans, yatırımcıların ilgisini Çinli firmalara yöneltiyor. Bu durum, piyasa değerlemelerinde dalgalanmalara ve volatilitenin artmasına neden oluyor.
Dikkat Piyasaları Hipotezi, yatırımcıların sınırlı dikkat süresi ve bilişsel önyargılarına odaklanarak, haber akışının ve sosyal medyanın fiyatlar üzerindeki etkisini vurguluyor. Üç Çinli AI şirketiyle ilgili olumlu haberler, kısa sürede büyük yatırım girişlerine yol açarken, ABD'li rakipleri hakkındaki olumsuz gelişmeler ani satışlara neden olabiliyor. Bu da verimli piyasalar hipotezinin öngördüğü gibi bilginin hızla ve tam olarak fiyatlara yansıdığı varsayımını sorgulatıyor.
Küresel Finansal Sistem Üzerindeki Etkiler
Yaşanan bu dönüşüm sadece hisse senedi piyasalarını değil, aynı zamanda risk yönetimi, portföy çeşitlendirmesi ve düzenleyici politikaları da etkiliyor. Merkez bankaları ve düzenleyici kurumlar, yapay zeka odaklı piyasa hareketlerinin sistemik risk oluşturup oluşturmadığını değerlendirirken, yatırım fonları ve hedge fonları da stratejilerini yeniden gözden geçiriyor. ABD ile Çin arasındaki teknoloji savaşının da etkisiyle, bu iki ülkenin hisse senedi piyasaları arasındaki korelasyon azalıyor; yatırımcılar artık daha fazla bölgesel ve tematik odaklanma sergiliyor.
Örneğin, Nvidia'nın son çip ihracat kısıtlamaları, Çinli AI firmalarının alternatif çözümlere yönelmesine yol açtı ve bu durum ABD'li tedarikçilerin hisselerinde düşüşe neden oldu. Tam tersine, Çin hükümetinin yapay zeka yatırımlarına sağladığı teşvikler, Baidu ve Alibaba hisselerini yukarı taşıdı. Bu asimetrik tepkiler, “Dikkat Piyasaları” hipotezinin geçerliliğini kanıtlar nitelikte.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, teknoloji bağımlılığı ve yabancı sermaye akımları açısından bu rekabetten etkileniyor. Özellikle yapay zeka altyapısı için ihtiyaç duyulan çiplerin temini, Türkiye'nin dış ticaret dengesi ve teknoloji politikaları üzerinde belirleyici olabilir. ABD ve Çin arasındaki gerilim, Türkiye'nin iki taraf arasında denge kurma arayışını derinleştiriyor. Kısa vadede, yatırımcı dikkatindeki kaymalar Borsa İstanbul'da da izlenebilir; yabancı yatırımcıların teknoloji hisselerine olan ilgisi, Türk teknoloji firmalarının değerlemelerini etkileyebilir. Uzun vadede ise, Türkiye'nin kendi yapay zeka ekosistemini güçlendirmesi, dış şoklara karşı dayanıklılığı artıracaktır.
