Çin Devlet Başkanı Xi Jinping'in ABD Başkanı Donald Trump ile gerçekleştireceği zirve, küresel ekonominin kaderini belirleyecek kritik bir dönemeçte yapılıyor. Xi'nin en acil hedefi, ABD ile aralık ayında varılan ve 90 günlük süresi dolmak üzere olan ticaret ateşkesini uzatmak. Ancak görüşmelerde Tayvan, İran ve yapay zeka gibi stratejik konular da ele alınacak. Zirve, Pekin'in ekonomik baskılara karşı diplomatik manevra alanını koruma çabası olarak öne çıkıyor.
Ticaret Savaşının Kritik Eşiği
ABD ve Çin arasındaki ticaret gerilimi, 2018'den bu yana dalgalı bir seyir izliyor. Taraflar, Aralık 2018'de Buenos Aires'teki G20 zirvesinde bir araya gelerek 90 günlük bir ateşkes ilan etmişti. Bu süre zarfında ABD, 200 milyar dolarlık Çin ürününe uyguladığı gümrük vergilerini yüzde 10'dan yüzde 25'e çıkarmayı askıya aldı. Çin ise karşılıklı olarak ABD tarım ürünlerine yönelik ek vergileri durdurdu ve bazı yapısal reform vaatlerinde bulundu. Ancak müzakereler, fikri mülkiyet hakları, zorunlu teknoloji transferi ve devlet sübvansiyonları gibi temel anlaşmazlıklarda tıkandı.
Xi Jinping'in zirvedeki önceliği, bu ateşkesin süresini uzatmak ve yeni bir ticaret savaşı turunu engellemek. Çin ekonomisi, iç talepteki yavaşlama ve borç yüküyle boğuşurken, ek gümrük vergileri ihracat sektörünü ciddi şekilde vuracak. Özellikle imalat sanayi ve teknoloji firmaları, ABD pazarına erişimde zorluk yaşıyor. Pekin, müzakerelerde tarım ürünleri alımlarını artırma ve finansal hizmetlerde açılım gibi adımlarla Washington'u ikna etmeye çalışıyor. Ancak Trump yönetimi, yapısal reformlar konusunda somut taahhütler bekliyor.
Zirve öncesinde her iki taraf da karşılıklı mesajlar gönderdi. ABD, Çin'in vaatlerini yerine getirmediğini savunurken, Pekin Washington'u müzakere sürecini sabote etmekle suçladı. Yine de diplomatik kaynaklar, tarafların bir anlaşmaya varmak için istekli olduğunu belirtiyor. Zirvenin başarısızlıkla sonuçlanması halinde, küresel piyasaların olumsuz etkilenmesi ve dünya ticaret hacminin daralması bekleniyor.
Tayvan, İran ve Yapay Zeka: Stratejik Denklem
Ticaretin yanı sıra zirvede Tayvan meselesi de gündeme gelecek. ABD, Tayvan'a yönelik silah satışlarını sürdürürken, Çin bu adımları egemenliğine tehdit olarak görüyor. Xi, Trump'tan Tayvan konusunda daha temkinli bir politika izlemesini isteyebilir. Ancak Washington'un Tayvan'a olan desteği, ABD iç siyasetinde önemli bir yer tutuyor. İran konusunda ise Çin, ABD'nin yaptırımlarına rağmen Tahran ile ticari ilişkilerini sürdürüyor. Zirvede İran petrolü alımları ve nükleer anlaşma sonrası durum ele alınabilir.
Yapay zeka alanındaki rekabet de zirvenin önemli başlıklarından biri. ABD, Çinli teknoloji devlerine yönelik kısıtlamaları artırırken, Pekin kendi yapay zeka ekosistemini güçlendirmeye çalışıyor. Xi, ABD'nin Huawei gibi şirketlere uyguladığı yaptırımların hafifletilmesini talep edebilir. Ancak Trump yönetimi, ulusal güvenlik gerekçesiyle bu konuda taviz vermeye pek sıcak bakmıyor.
Zirve, aynı zamanda küresel jeopolitik dengeler açısından da kritik. Çin, kuşak-yol projesi ve Asya Altyapı Yatırım Bankası gibi girişimlerle etkisini artırırken, ABD ittifak sistemini korumaya çalışıyor. Ticaret anlaşmazlığının çözülmesi, iki ülke arasındaki güven bunalımını bir miktar azaltabilir. Ancak yapısal sorunların devam etmesi, uzun vadeli bir uzlaşmayı zorlaştırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-Çin ticaret zirvesi, Türkiye'yi dolaylı da olsa yakından ilgilendiriyor. Küresel ticaret savaşlarının tırmanması, Türkiye'nin ihracat pazarlarını ve tedarik zincirlerini olumsuz etkileyebilir. Ayrıca Çin'in ekonomik yavaşlaması, enerji ve emtia fiyatlarını düşürerek Türkiye'nin cari açığını hafifletebilir. Ancak ABD ile Çin arasındaki gerilimin devam etmesi, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelere yönelik sermaye akışını da etkileyebilir. Zirveden çıkacak sonuç, Türkiye'nin dış ticaret ve jeopolitik dengelerini yakından ilgilendiriyor.
