Çin Devlet Başkanı Xi Jinping'in iç talebi artırarak ekonomik büyümeyi canlandırma stratejisi, 2026 yılının ortalarında beklenen sonuçları vermiyor. Ülke genelinde ekonomik aktivite yavaşlarken, hükümetin teşvik paketleri ve talep yönlü politikaları tüketici güvenindeki düşüş ve yatırım iştahındaki zayıflık nedeniyle etkisiz kalıyor. Çin’in ikinci çeyrek büyüme verileri, sanayi üretimi ve perakende satışlardaki belirgin yavaşlamayı ortaya koyarken, işsizlik oranındaki artış ve emlak sektöründeki durgunluk endişeleri derinleştiriyor. Uzmanlar, yapısal sorunların kısa vadeli önlemlerle çözülemeyeceğini ve kapsamlı reformlara ihtiyaç duyulduğunu vurguluyor.
Gelişmenin arka planı
Çin ekonomisi, Covid-19 sonrası toparlanma sürecinde beklenen ivmeyi yakalayamadı. Xi yönetimi, 2024 yılından itibaren özel tüketimi ve yurt içi talebi artırmak için çeşitli teşvik politikaları uygulamaya koydu. Bunlar arasında faiz indirimleri, vergi muafiyetleri ve altyapı yatırımları yer alıyor. Ancak tüketiciler, geleceğe yönelik belirsizlikler nedeniyle harcamalarını kısarken, şirketler de kapasite fazlası ve düşen kâr marjlarıyla mücadele ediyor. Özellikle emlak sektöründeki kriz, hane halkı servetini eritiyor ve bankacılık sistemini tehdit ediyor. Bu durum, hükümetin mali teşviklerinin beklenen çarpan etkisini göstermesini engelliyor.
Pekin yönetimi, ihracata bağımlılığı azaltmak ve iç talebi canlandırmak için “çift dolaşım” stratejisini benimsemişti. Ancak bu strateji, küresel ticaretteki yavaşlama, ABD ile yaşanan teknoloji savaşı ve jeopolitik gerilimler nedeniyle sekteye uğradı. Çin’in genç işsizlik oranı yüzde 20’leri aşarken, kentlerde yaşayanların borç yükü giderek artıyor. Merkez Bankası’nın son faiz indirimlerine rağmen, kredi talebi beklenen düzeyde artmıyor. Ekonomistler, mevcut politika araçlarının yeterli olmadığını ve daha yapısal reformlara ihtiyaç duyulduğunu belirtiyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Çin’in ekonomik yavaşlaması, küresel tedarik zincirlerini ve emtia fiyatlarını etkiliyor. Dünyanın ikinci büyük ekonomisi olan Çin’deki talep daralması, başta Avustralya, Brezilya ve Afrika ülkeleri olmak üzere hammadde ihracatçıları üzerinde baskı yaratıyor. Ayrıca Asya-Pasifik bölgesindeki ticaret ortakları, Çin’e olan ihracatlarının azalmasıyla büyüme kaygıları yaşıyor. Uluslararası Para Fonu (IMF), Çin’deki yavaşlamanın küresel büyümeyi 0,5 puan düşürebileceği uyarısı yaptı. Öte yandan ABD ve Avrupa Birliği, Çin’in iç sorunlarına rağmen teknoloji alanında rekabetçi politikalar izlemeye devam ediyor. Bu durum, iki kutuplu dünya düzeninde Çin’in etki alanını daraltma riski taşıyor. Bölgesel olarak ASEAN ülkeleri, Çin’e alternatif pazarlar arayışını hızlandırırken, Rusya ve Orta Asya ülkeleri ise Çin yatırımlarındaki yavaşlamadan doğrudan etkileniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Çin’deki talep daralması, Türkiye’nin ihracat hedefleri açısından önemli bir risk oluşturuyor. Türkiye, özellikle maden, kimyasal ürünler ve otomotiv yan sanayiinde Çin’e önemli miktarda ihracat yapıyor. Çin ekonomisinin yavaşlaması, bu ürünlere olan talebi azaltarak Türkiye’nin cari açığını olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Çinli turist sayısındaki düşüş, turizm gelirlerini etkileyebilir. Diğer yandan, Çin’deki maliyet avantajının azalması, bazı üretim yatırımlarının Türkiye gibi alternatif ülkelere kaymasına fırsat yaratabilir. Küresel ticaret savaşlarından en az etkilenmek için Türkiye’nin, Çin’e alternatif pazarlar geliştirmesi ve ihracatını çeşitlendirmesi stratejik önem taşıyor. Ayrıca, Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi’ndeki yavaşlama, Türkiye’yi bir lojistik merkez olarak konumlandırma çabalarını da doğrudan etkileyebilir.
