ABD yönetiminin ileri düzey yapay zeka çiplerinin ihracatına ilişkin yayımladığı yeni kılavuz, Çin'in Ticaret Bakanlığı'ndan sert bir tepki aldı. Pekin yönetimi, Washington'u ihracat kontrollerini kötüye kullanmakla ve küresel yarı iletken tedarik zincirini sekteye uğratmakla suçluyor. Ancak ticaret hukukçuları ve sektör temsilcileri, bu hamlenin asıl etkisinin Çin'in kendi çip ekosistemini hızlandırmak ve ithalata bağımlılığı azaltmak olabileceğini belirtiyor. Yeni düzenleme, Huawei ve SMIC gibi şirketlerin gelişmiş AI çiplerine erişimini daha da kısıtlarken, Çinli teknoloji devlerini alternatif çözümler aramaya itiyor.
Kılavuzun kapsamı ve sektöre yansımaları
ABD Ticaret Bakanlığı'nın yayımladığı 200 sayfalık kılavuz, özellikle gelişmiş AI çipleri ve bu çipleri üretmek için gerekli ekipmanların ihracatını sıkılaştırıyor. Kapsam, NVIDIA'nın A100 ve H100 gibi ticari AI çiplerinin yanı sıra, daha düşük performanslı ancak potansiyel askeri kullanımı olan çipleri de içeriyor. Kılavuz ayrıca, ABD'li şirketlerin Çin'deki ortak girişimlerine ve lisans anlaşmalarına da getirilen yeni kısıtlamaları detaylandırıyor. Sektör kaynakları, kılavuzun özellikle belirsiz tanımlar içerdiğini ve şirketlerin uyum sağlamasını zorlaştırdığını ifade ediyor. Örneğin, 'yeterli işlem gücü' eşiğinin altında kalan bazı çiplerin de kapsama alınarak ek lisans gerektirmesi endişe yaratıyor.
Bu belirsizlik, Çinli teknoloji firmalarının yatırım planlarını askıya almasına ve alternatif tedarikçilere yönelmesine neden oluyor. SHIELD Capital analistlerine göre, Çinli bulut bilişim şirketleri Alibaba Cloud ve Tencent Cloud, stoklarını tüketirken yeni sipariş vermekte zorlanıyor. Bu durum, Çin'in yapay zeka alanındaki rekabet gücünü orta vadede zayıflatabilir. Öte yandan, Yole Group raporuna göre, Çin'in 2025 yılına kadar kendi AI çiplerini üretme kabiliyetini önemli ölçüde artırması bekleniyor, bu da Washington'ın stratejisinin uzun vadede ters tepebileceği anlamına geliyor.
Küresel rekabet ve teknoloji savaşı
Bu gelişme, ABD ile Çin arasındaki teknoloji savaşının en son cephesini oluşturuyor. ABD, Çin'in askeri modernizasyonunda kullanılabilecek kritik teknolojilere erişimini sınırlayarak ulusal güvenliğini korumayı hedefliyor. Ancak Çin, bu kısıtlamaları 'teknolojik zorbalık' olarak nitelendiriyor ve Dünya Ticaret Örgütü nezdinde hukuki yollara başvurmayı değerlendiriyor. Öte yandan, ABD'nin müttefikleri Japonya ve Hollanda da benzer kısıtlamalar getirerek Washington'ın çabalarına destek veriyor. Ancak Güney Kore ve Tayvan gibi çip üreticileri, Çin pazarını kaybetmek istemedikleri için ikilemde kalıyor.
Küresel çip tedarik zinciri zaten pandemi ve jeopolitik gerilimlerle sarsılmışken, bu yeni kısıtlamalar arz darboğazlarını daha da derinleştiriyor. Uluslararası Para Fonu'na göre, çip kıtlığı 2024 yılında küresel GSYİH'da 0,5 puanlık bir kayba neden olabilir. Bu durum, Avrupa ve Asya'daki otomotiv ve elektronik sektörlerini olumsuz etkileyebilir. Öte yandan, Çin'in kendi çip ekosistemini geliştirme çabaları, başta Huawei'nin Kirin serisi işlemcileri olmak üzere bazı başarılar elde etmiş olsa da, 7 nm ve altı süreçlerde hala Batı teknolojisine bağımlı. Uzun vadede, teknoloji savaşı iki ayrı ekosistemin oluşmasına yol açabilir: Çin merkezli bir ekosistem ve ABD liderliğindeki diğer ekosistem.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-Çin teknoloji savaşı, Türkiye'nin savunma ve yapay zeka alanındaki hedefleri için hem fırsat hem de risk barındırıyor. Türkiye, ASELSAN ve TÜBİTAK BİLGEM gibi kurumlarıyla 'milli çip' geliştirme çalışmaları yürütüyor. Bu süreçte ABD kısıtlamalarından etkilenen Çinli firmaların Türkiye ile iş birliğine yönelmesi olası. Ancak Türkiye'nin NATO üyesi olması ve ABD ile savunma ticareti, Çin'le teknoloji transferi konusunda sınırlayıcı olabilir. Ayrıca, küresel çip tedarik zincirindeki kırılmalar, Türkiye'nin otomotiv ve beyaz eşya gibi sektörlerini olumsuz etkileyebilir. Ankara'nın bu denklemde hem Batı ittifakına sadık kalarak hem de Çin'le pragmatik iş birlikleri geliştirerek bir denge politikası izlemesi bekleniyor.
