Kuzey Mariana Adaları'nda yaşayanlar, ABD yönetiminin Çin vatandaşlarına yönelik vizesiz seyahat programını sonlandırma kararının bölge ekonomisini olumsuz etkileyeceğinden endişe ediyor. "EVS-TAP" (Economic Visa and Security Travel Authorization Program) olarak bilinen bu program, Çinli turistlerin ABD'nin bu Pasifik adası toprağına kolayca giriş yapmasına olanak tanırken, güvenlik riskleri oluşturduğu eleştirilerini de beraberinde getirmişti. Programın iptali, turizm gelirlerine bağımlı bölge halkı için ciddi bir darbe anlamına geliyor.
Gelişmenin Arka Planı: EVS-TAP ve Çin Turizminin Rolü
Ekonomisi büyük ölçüde turizme dayalı Kuzey Mariana Adaları, Çinli ziyaretçiler için önemli bir destinasyon haline gelmişti. 2019'da bölgeyi ziyaret eden 700 bin turistin 400 bine yakını Çin vatandaşıydı. EVS-TAP programı sayesinde (Green Card veya ABD vizesi olmasa bile) Çin’den haftada 30’dan fazla direkt uçuş yapılabiliyordu. Ancak yeni yönetim, programın ulusal güvenlik açısından risk taşıdığını savunuyor. Askeri tesis güvenliği ve potansiyel casusluk faaliyetleri endişeleri arasında karar alındı.
Programa getirilen en büyük eleştirilerden biri, başvuruların rutin vize işlemlerine kıyasla daha gevşek kontrol edilmesiydi. Sivil toplum örgütleri ve güvenlik uzmanları, Çinli ziyaretçilerin bazı askeri bölgelere girmesinin ve hassas bilgileri toplamasının önlenemez olduğunu belirtiyor. Özellikle Tinian Adası'ndaki askeri üs bölgesine yapılan ziyaretler, güvenlik açığı olarak kayıtlara geçmişti. Hükümet, Çinli turistlerin yanı sıra bölgede yaşayan göçmen işçilerin de programı kötüye kullanabildiğini vurguluyor.
Ancak yerel işletmeler, alınan kararın turizm gelirlerini düşüreceğini savunuyor. Saipan Ticaret Odası başkanı, programın iptalinin oteller, restoranlar ve hediyelik eşya dükkanları için 'ölüm fermanı' olduğunu söylüyor. Çinli turistlerin harcamaları, bölge GSYİH'sının %40'ından fazlasını oluşturuyor. Yetkililer, alternatif pazarlar oluşturmak için çaba sarf ettiklerini ancak kısa vadede Çin'den gelecek iptallerin etkisini hafifletmenin zor olduğunu kabul ediyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Pasifik'te Dengeler Değişiyor
Kuzey Mariana Adaları, Pasifik'te ABD ile Çin arasındaki stratejik rekabetin bir parçası haline gelmiş durumda. Bölge, ABD'nin Asya-Pasifik angajmanı için kritik üsler barındırıyor. Çin'in, ada ülkelerine yönelik artan yatırım ve turizm bağları (mesela Saipan’da birçok Çinli yatırımcı otel inşa etmişti) ABD'nin güvenlik endişelerini artırıyor. Aynı zamanda, bölgesel turizm haritasında Çin'in yöneldiği diğer ucuz destinasyonlar (Tayland, Vietnam, Endonezya) Kuzey Marianalar'ın pazar payını kaybetmesine neden olabilir. Uzmanlar, bu kararın Çin'le ticari ilişkileri zaten gerilimli olan Pasifik adalarına yansıyacağına dikkat çekiyor. Guam ve Saipan üslerinde ABD askerlerinin varlığı ve Çin gemilerinin bölgede artan sıklıkta devriye gezmesi, programın iptalini hızlandırmış olabilir.
Bu gelişme, aynı zamanda ABD'nin iç siyasetinde de yankı buldu. Cumhuriyetçi senatörler ve güvenlik yetkilileri programı uzun süredir eleştirirken, Demokrat yönetim ise ekonomik kaygıları daha ön planda tutuyordu. Son dönemde tırmanan ticaret savaşı ve casusluk iddiaları, Başkan'ı vize politikasını sıkılaştırmaya itti. Çin hükümeti ise uygulamayı 'ayrımcı' olarak nitelendirdi ve 'karşılıklı adımlar atma' sinyali verdi. Asya-Pasifik'te ticari serbestleşme ve seyahat özgürlüğü tartışmaları yeniden alevlenebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Kuzey Mariana Adaları'ndaki bu gelişme, doğrudan Türkiye’yi ilgilendirmiyor gibi görünse de, ABD'nin vize politikalarını güvenlik gerekçesiyle daraltması küresel bir trendin parçası olarak ele alınabilir. Türkiye, özellikle Avrupa ve ABD ile vize kolaylıkları konusunda yaşadığı sorunlar (Schengen ve ABD vizesi başvurularındaki sıkılaşma) benzer bir dinamik sergiliyor. Pasifik'teki bu güvenlik-turizm dengesi arayışı, Ankara'nın vize serbestleşmesi taleplerinde güvenlik endişelerini gidermeye yönelik adımlarını hızlandırması gerektiğini gösteriyor. Ayrıca, Çin'in ekonomik yaptırım veya misilleme araçları kullanması, Türkiye'nin Çin ile ilişkilerine de potansiyel etki yapabilir; çünkü Pekin, benzer bir durumda Türkiye’ye de turizm veya ticaret alanında baskı uygulayabilir.
