Vietnam'da polis, ülkenin Komünist Partisi'nin kurucusu ve ulusal kahramanı Ho Chi Minh hakkında yayımlanan tartışmalı bir kitap nedeniyle bir yayınevinin üç üst düzey yöneticisini tutukladı. Yetkililer, Çarşamba günü yaptıkları açıklamada, söz konusu kitabı basan yayınevinin genel müdürü, genel yayın yönetmeni ve bir editörünün gözaltına alındığını duyurdu. Ayrıca kitabın yazarı, eski telekomünikasyon yöneticisi Nguyen Thanh Nam da daha önce tutuklanmıştı. Olay, Vietnam'da ifade özgürlüğü ve devlet ideolojisine yönelik eleştirilerin sınırlarını bir kez daha gündeme getirdi.
Kitap ve Tutuklamaların Arka Planı
Tartışmalı kitap, "Stories with Thanh - A New Account of Light" (Thanh ile Hikayeler - Işığın Yeni Bir Anlatısı) başlığını taşıyor. Kitapta Ho Chi Minh'in hayatı ve siyasi mirasına ilişkin resmi anlatının dışına çıkan yorumlar yer aldığı iddia ediliyor. Vietnam'da Ho Chi Minh, "Amca Ho" olarak anılan ve eleştirilmesi neredeyse tabu sayılan bir figür. Resmi tarih yazımında onun kusursuz bir lider olduğu vurgulanırken, kitabın bu çizgiyi aştığı öne sürülüyor. Yayınevi yöneticileri, "devlet güvenliğine karşı suç" işlemekle suçlanıyor. Bu suçlama, Vietnam Ceza Kanunu'nda idam cezasına kadar varabilen ağır yaptırımlar içeriyor. Yazar Nguyen Thanh Nam'ın ise daha önce sosyal medyada da benzer görüşler paylaştığı ve bu nedenle takip altında olduğu belirtiliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Vietnam, tek partili yönetim sistemini sıkı bir şekilde koruyan ülkeler arasında yer alıyor. Ho Chi Minh'e yönelik eleştiriler, doğrudan parti otoritesine meydan okuma olarak algılanıyor. Bu tutuklamalar, Vietnam'da son yıllarda artan siyasi baskının bir parçası olarak değerlendiriliyor. 2023'te de benzer gerekçelerle birçok aktivist, gazeteci ve akademisyen gözaltına alınmıştı. Uluslararası Af Örgütü ve Sınır Tanımayan Gazeteciler gibi kuruluşlar, Vietnam'ı ifade özgürlüğü konusunda sert bir şekilde eleştiriyor. Öte yandan Vietnam, ekonomik büyüme ve dış yatırım çekme konusunda başarılı bir profil çizerken, siyasi baskılar ülkenin uluslararası imajına gölge düşürüyor. ABD ve Avrupa Birliği, insan hakları konusunda zaman zaman Vietnam'a uyarılarda bulunsa da, ticari ilişkiler ağır basıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Vietnam'daki bu gelişme, Türkiye'nin Güneydoğu Asya ile olan ilişkileri bağlamında dolaylı bir önem taşıyor. Türkiye, son yıllarda ASEAN ülkeleriyle ticaret ve diplomatik bağlarını güçlendirme çabasında. Vietnam da bu bölgede önemli bir ortak. Ancak Türkiye'nin kendi ifade özgürlüğü ve basın özgürlüğü karnesi de uluslararası kuruluşlar tarafından eleştirildiği için, bu tür olaylara yönelik resmi bir tepki vermesi beklenmez. Yine de Türkiye'nin bağımsız bir dış politika izleme hedefi doğrultusunda, bölgesel insan hakları ihlallerine karşı ilkeli bir duruş sergilemesi, uluslararası alandaki güvenilirliğini artırabilir. Ayrıca Vietnam'da yaşanabilecek siyasi istikrarsızlık, Türk yatırımcıları dolaylı olarak etkileyebilir.
