Vietnam, uzun yıllardır uyguladığı iki çocuk sınırlamasını kaldırmasının üzerinden bir yıl geçmesine rağmen doğum oranlarını artırmakta zorlanıyor. Komünist parti yönetimindeki ülke, zenginleşemeden yaşlanma riskiyle karşı karşıya kalınca, aileleri daha fazla çocuk yapmaya teşvik etmek için doğrudan nakit ödeme ve diğer mali yardımları içeren yeni bir nüfus politikası başlattı. 1 Mart 2025'te yürürlüğe giren yeni yasa ve yönetmelikler, doğum iznini altı aydan yedi aya çıkarırken, üçüncü çocuğu olan ailelere de maddi destek sağlıyor.
Gelişmenin arka planı
Vietnam, on yıllardır uyguladığı katı iki çocuk politikasını Şubat 2024'te resmen sona erdirdi. Ancak bu hamle beklenen nüfus artışını getirmedi. Ülkenin doğurganlık hızı, kadın başına 1,9 çocukla nüfusun yenilenme seviyesi olan 2,1'in altında seyrediyor. Özellikle kırsal kesimde düşük doğum oranları, iş gücü arzının gelecekte daralacağı endişesine yol açıyor.
Yeni teşvik paketi kapsamında, Vietnamlı ailelere üçüncü çocuk için 10 milyon Vietnam dongu (yaklaşık 400 dolar) nakit ödeme yapılacak. Ayrıca bu aileler, gelir vergisinden muafiyet ve çocuk bakım merkezlerinde öncelikli kayıt hakkı gibi avantajlardan yararlanacak. Devlet memurlarına ek olarak doğum izni ve çalışma saatlerinde esneklik sağlanacak. Ancak bu tedbirler, kentli ve eğitimli kesimde yeterli ilgiyi görmüyor. Birçok genç çift, yüksek yaşam maliyeti, iş bulma endişeleri ve kariyer hedefleri nedeniyle küçük aileleri tercih ediyor.
Uzmanlar, ülkenin demografik dönüşümünün kaçınılmaz olduğunu belirtiyor. Vietnam'ın 65 yaş üstü nüfus oranı şu anda yüzde 8 civarında, ancak 2040'a kadar yüzde 15'e çıkması bekleniyor. Bu da sağlık sistemi ve emeklilik fonları üzerinde ciddi bir baskı oluşturacak.
Bölgesel veya küresel boyut
Vietnam'ın durumu, Asya'nın diğer gelişmekte olan ülkeleri için bir uyarı niteliği taşıyor. Endonezya ve Filipinler gibi genç nüfusuyla öne çıkan ülkeler, benzer doğum oranı düşüşleri yaşıyor. Buna karşın, Çin ve Japonya gibi zengin ülkeler, nüfus yaşlanmasına karşı yıllardır politika üretiyor. Vietnam'ın erken müdahalesi, henüz yoksulluktan kurtulmamış bir ülkenin zenginleşmeden önce demografik krize girme riskini gösteriyor.
Küresel ölçekte, birçok hükümet doğum oranlarını artırmak için nakit ödeme, vergi indirimi ve esnek çalışma modelleri deniyor. Ancak Macaristan ve Polonya gibi ülkelerde bile bu politikaların etkisi sınırlı kalıyor. Vietnam, bu alanda yeni bir vaka olarak inceleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye de benzer demografik zorluklarla karşı karşıya. Doğurganlık hızı 1,6'ya düşen Türkiye, genç nüfus avantajını kaybetme riskiyle yaşlanan iş gücü sorunu arasında bir denge arıyor. Vietnam'ın teşvik modeli, Türkiye için değerlendirilebilecek bir örnek teşkil ediyor. Ancak doğrudan nakit ödemelerin yanı sıra çocuk bakımı altyapısının güçlendirilmesi ve kadın istihdamını destekleyici politikalar, kalıcı çözüm için kritik. Ayrıca, Vietnam'ın zenginleşmeden önce yaşlanma riski, Türkiye'nin kalkınma hedeflerine ulaşırken nüfus dinamiklerini de dikkate alması gerektiğini hatırlatıyor.
