Vietnam, Güneydoğu Asya'nın yükselen ekonomilerinden biri olarak hızla yaşlanan nüfus yapısına karşı radikal bir adım attı. Uzun yıllardır uygulanan iki çocuk politikasını terk eden Hanoi yönetimi, doğurganlık oranındaki keskin düşüşü durdurmak için kapsamlı bir teşvik paketi hayata geçirdi. Yeni nüfus yasası kapsamında çiftlere maddi destek, vergi indirimi, kreş yardımı ve ebeveyn izni gibi avantajlar sunuluyor. Vietnam, bu politikayla 'zenginleşmeden yaşlanma' tuzağına düşmekten kaçınmayı ve ekonomik büyümesini sürdürebilmek için genç nüfusunu korumayı amaçlıyor.
Nüfus Krizi: Düşen Doğurganlık ve Artan Yaşlı Nüfus
Vietnam'da doğurganlık oranı son on yılda kadın başına 2,1'den 1,96'ya geriledi ve 2023 itibarıyla 1,9'un altına düştü. Bu oran, nüfusun kendini yenilemesi için gereken 2,1 seviyesinin altında. Başkent Hanoi ve ekonomik merkez Ho Chi Minh Kenti gibi büyük şehirlerde doğurganlık 1,5'e kadar düştü. 2023 nüfus sayımına göre 100 milyonun üzerinde nüfusa sahip Vietnam'da 65 yaş üstü nüfus oranı yüzde 8,7'ye ulaştı ve 2040'ta yüzde 18'i geçmesi bekleniyor. Bu düşüşün temel nedenleri arasında hızlı kentleşme, artan eğitim maliyetleri, kadınların iş gücüne katılımının yükselmesi ve gayrimenkul fiyatlarındaki astronomik artış yer alıyor. Hükümet, 2020'de kabul edilen ancak 2023'te resmen yürürlüğe giren yeni nüfus yasası ile bu eğilimi tersine çevirmeyi hedefliyor.
Teşvik Paketinin Detayları ve Bölgesel Etkileri
Yeni politika kapsamında ikinci çocuktan itibaren her çocuk için ailelere 10 milyon Vietnam Dongu (yaklaşık 410 dolar) nakit destek sağlanıyor. Ayrıca çocuk bakım merkezlerine ücretsiz erişim, ebeveyn izni süresinin uzatılması ve eğitim masraflarında vergi indirimi gibi önlemler hayata geçirildi. Bazı illerde doğum yapan annelere ek izin ve maaş desteği de sunuluyor. Vietnam'ın bu hamlesi, benzer demografik sorunlarla karşı karşıya olan Güney Kore, Japonya, Tayvan ve Çin gibi bölge ülkeleri için önemli bir örnek teşkil ediyor. Özellikle Çin, 2021'de tek çocuk politikasını terk etmiş ancak doğurganlık oranındaki düşüşü durduramamıştı. Güney Kore ise 2023'te dünyanın en düşük doğurganlık oranına (0,72) sahip ülke olarak teşviklerin başarısız olduğu bir örnek. Uzmanlar, Vietnam'ın başarısının sadece parasal destekle değil, aynı zamanda iş-yaşam dengesi, kreş altyapısı ve toplumsal cinsiyet eşitliği gibi yapısal reformlarla mümkün olabileceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Vietnam'ın nüfus politikası, Türkiye'nin de benzer demografik zorluklarla karşı karşıya olduğu bir dönemde dikkatle incelenmelidir. Türkiye'de doğurganlık oranı 2022'de 1,62'ye gerilemiş olup, yenilenme seviyesinin altındadır. Yaşlı nüfus oranı ise yüzde 10,2'ye yükselmiştir. Vietnam'ın uyguladığı kapsamlı teşvik modeli, Türkiye'nin mevcut doğum desteklerine ek olarak daha yapısal politikalar geliştirmesi gerektiğini göstermektedir. Özellikle kentleşme, kadın istihdamı ve konut maliyetleri gibi faktörler Türkiye'de de doğurganlığı baskılamaktadır. Bu bağlamda, Vietnam'ın erken müdahalesi, Türkiye'nin 'zenginleşmeden yaşlanma' riskine karşı alacağı önlemlere ışık tutabilir. Her iki ülke de genç nüfus avantajını korumak için benzer demografik dönüşümlerden geçmektedir.
