Vietnam, Güneydoğu Asya'da düşen doğum oranlarına karşı bebek teşvikleri uygulamaya koyan son ülke oldu. Ancak uzmanlar, bu tür mali yardımların nüfusun yaşlanmasını durdurmaya yetmeyeceğini, asıl meydan okumanın ekonomileri ve refah sistemlerini yaşlanan nüfusa uyarlamak olduğunu belirtiyor. Vietnam hükümeti, 2025 yılı itibarıyla her yeni doğan bebek için 1 milyon Vietnam dongu (yaklaşık 40 dolar) tutarında bir ikramiye vermeyi planlıyor. Bu adım, ülkedeki doğurganlık oranının 2023'te kadın başına 2.0 çocuğa gerilemesi ve bu rakamın daha da düşme eğilimi göstermesi üzerine atıldı. Nüfus ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü verilerine göre, Vietnam'ın nüfusu 2023'te 100 milyonu aşmış durumda, ancak yaşlı nüfusun oranı hızla artıyor.
Bebek teşviklerinin etkinliği tartışmalı
Vietnam'ın uygulamaya koyduğu bebek ikramiyesi, benzer programları hayata geçiren diğer Asya ülkelerinin deneyimlerine dayanıyor. Japonya, Güney Kore ve Singapur gibi ülkeler, yıllardır süren doğum teşviklerine rağmen doğum oranlarını istenen seviyeye çıkaramadı. Singapur, 1980'lerden bu yana bebek ikramiyeleri, doğum izni uzatmaları ve çocuk bakımı sübvansiyonları gibi kapsamlı politikalar yürütmesine karşın, 2023'te doğurganlık oranı kadın başına 1.0 çocuğun altına düştü. Güney Kore ise 2023'te 0.72 ile dünyadaki en düşük doğurganlık oranına sahip oldu. Uzmanlar, Vietnam için de benzer bir tablonun söz konusu olabileceğini, çünkü bebek teşviklerinin tek başına yeterli olmadığını vurguluyor.
Hanoi Ulusal Ekonomi Üniversitesi'nden nüfus uzmanı Dr. Nguyen Thi Lan, "Bebek ikramiyeleri kısa vadede bir etki yaratabilir ancak uzun vadede etkili olabilmesi için kadınların iş gücüne katılımı, çocuk bakımı hizmetlerine erişim ve konut politikaları gibi daha yapısal sorunların ele alınması gerekiyor. Genç çiftler, ekonomik belirsizlikler ve yüksek yaşam maliyetleri nedeniyle çocuk sahibi olmaktan kaçınıyor" diyor. Vietnam'da kentleşme oranının artması ve eğitim seviyesinin yükselmesi, doğum oranlarındaki düşüşü hızlandıran diğer faktörler arasında.
Bölgesel ve küresel boyut: Yaşlanan nüfus ekonomik büyümeyi tehdit ediyor
Vietnam'ın karşı karşıya olduğu nüfus yaşlanması sorunu, yalnızca ülkeye özgü değil; tüm Güneydoğu Asya bölgesi benzer bir dönüşüm geçiriyor. Dünya Bankası verilerine göre, Doğu Asya ve Pasifik bölgesinde 65 yaş üstü nüfusun oranı 2023 itibarıyla yüzde 12'ye ulaştı ve 2050'de yüzde 25'e çıkması bekleniyor. Tayland, nüfus yaşlanması açısından bölgenin en hızlı dönüşen ülkelerinden biri; 2023'te 65 yaş üstü nüfus oranı yüzde 18'i buldu. Endonezya ve Filipinler de benzer eğilimler gösteriyor. Bu durum, iş gücü arzının daralmasına, sağlık ve emeklilik sistemleri üzerinde artan baskıya ve potansiyel ekonomik büyüme yavaşlamasına yol açıyor.
Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu'na (UNFPA) göre, Vietnam'da 65 yaş üstü nüfus 2023'te 7,5 milyon civarındayken, bu rakamın 2040'ta 16 milyona, 2050'de ise 22 milyona ulaşması tahmin ediliyor. Yaşlı bağımlılık oranının 2023'te yüzde 11 iken 2050'de yüzde 35'e çıkması öngörülüyor. Bu, çalışan nüfusun her 100 kişisine karşılık 35 yaşlı birey olacağı anlamına geliyor. Ekonomistler, bu dönüşümün Vietnam'ın imalat sektörü üzerinde baskı yaratacağını, çünkü ülkenin emek yoğun sanayilerde rekabet avantajına sahip olduğunu belirtiyor. Yaşlanan nüfus, aynı zamanda tasarruf oranlarını düşürebilir ve sosyal güvenlik harcamalarını artırabilir.
Öte yandan, Vietnam hükümeti otomasyon ve yapay zeka yatırımlarını teşvik ederek iş gücü verimliliğini artırmayı hedefliyor. Ayrıca, emeklilik yaşını kademeli olarak yükseltmeyi ve özel emeklilik fonlarını yaygınlaştırmayı planlıyor. Ancak uzmanlar, bu politikaların etkili olabilmesi için eğitim sisteminin iyileştirilmesi, kadınların iş gücüne katılımının artırılması ve göç politikalarının esnekleştirilmesi gerektiğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Vietnam'ın yaşlanan nüfus sorunuyla başa çıkma çabaları, Türkiye açısından da önemli dersler barındırıyor. Türkiye, benzer şekilde doğurganlık oranlarında düşüş yaşıyor; 2023 itibarıyla toplam doğurganlık hızı 1.5'in altına geriledi. Nüfus projeksiyonları, 2050 yılında 65 yaş üstü nüfus oranının yüzde 20'yi aşacağını gösteriyor. Türkiye'nin de Vietnam gibi bebek teşvikleri uygulamasına rağmen, bu politikaların uzun vadede etkili olması için yapısal reformlara ihtiyaç duyduğu söylenebilir. Ayrıca, Türkiye'nin emeklilik sistemi, sağlık harcamaları ve iş gücü piyasası üzerinde oluşacak baskıyı yönetmek için şimdiden önlem alması gerekiyor. Vietnam deneyimi, ekonomik büyümenin sürdürülebilirliği için nüfus politikalarının yanı sıra verimlilik artışı ve yapay zeka gibi teknolojilere yatırımın da kritik olduğunu ortaya koyuyor.
