Venezuela, son yüz yılın en şiddetli depremiyle sarsıldı. Neredeyse eş zamanlı gerçekleşen iki sarsıntı, halihazırda derin bir ekonomik krizle boğuşan ülkede büyük yıkıma yol açtı. Yetkililer, özellikle başkent Caracas ve kıyı bölgelerinde ağır hasar olduğunu, ilk belirlemelere göre yüzlerce kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı. Depremin merkez üssü, Karayip kıyılarına yakın bir nokta olarak kaydedilirken, artçı sarsıntıların saatlerce sürmesi arama-kurtarma çalışmalarını zorlaştırıyor.
Ardı ardına iki büyük sarsıntı
ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu (USGS) verilerine göre, ilk deprem 7.2 büyüklüğünde ve yaklaşık 10 kilometre derinlikte kaydedildi. Sadece 20 dakika sonra, aynı bölgede 6.8 büyüklüğünde ikinci bir sarsıntı meydana geldi. Bu tür eş zamanlı depremler, yapılar üzerinde tahribatı katlayarak artırıyor. Uzmanlar, Venezuela'nın Karayip levhası ile Güney Amerika levhası arasındaki fay hattı üzerinde bulunduğunu, bu nedenle tarihsel olarak büyük depremler yaşadığını ancak son yüzyılda bu ölçekte bir sarsıntı kaydedilmediğini vurguluyor. Ülkede deprem yönetmeliklerinin uygulanması yıllardır ihmal edilmiş durumda. 2020'den bu yana süren hiperenflasyon, sağlık ve altyapı sisteminin çökmesi, depremin yaralarını sarmayı neredeyse imkansız hale getiriyor. Petrol gelirlerinin büyük oranda düşmesi ve uluslararası yaptırımlar, hükümetin acil fon bulmasını engelliyor. Başkan Nicolás Maduro, ulusal yardım çağrısında bulunurken, muhalefet ise hükümetin yetersiz hazırlığını eleştiriyor. Birleşmiş Milletler, bölgeye insani yardım sevkiyatı başlattı ancak lojistik engeller nedeniyle yardımların ulaşması günler sürebilir.
Güney Amerika'da deprem kuşağı
Venezuela, Pasifik Ateş Çemberi olarak adlandırılan sismik kuşağın uç noktasında yer alıyor. Bu kuşak, Şili, Peru, Kolombiya gibi ülkelerde sık sık büyük depremlere neden oluyor. Ancak 1900'den bu yana Venezuela'da bu büyüklükte bir deprem kaydedilmemişti. En son büyük yıkım 1999'da Vargas eyaletindeki toprak kaymalarıyla yaşanmış, 30 bin kişi hayatını kaybetmişti. Bu kez, hem depremin şiddeti hem de kırılgan altyapı, can kaybını artıran ana etkenler. Bölge ülkeleri (Brezilya, Kolombiya, Arjantin) yardım teklif ederken, ABD ve Avrupa Birliği de destek sinyali verdi. Ancak Venezuela'nın uluslararası kredilere erişimi, siyasi kriz nedeniyle kısıtlı. IMF ile ilişkileri askıya alınmış durumda. Depremin, küresel enerji piyasalarına da etkisi olabileceği belirtiliyor: Venezuela, dünyanın en büyük petrol rezervlerine sahip ülkelerden biri ve üretim tesislerinin durması, petrol fiyatlarında kısa vadeli dalgalanmalara neden olabilir. Uzmanlar, yeniden inşa sürecinin on yıllar sürebileceğini ve ülkenin zaten kötü olan insani durumunun daha da kötüleşeceğini tahmin ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Venezuela'daki büyük deprem, Türkiye için doğrudan bir dış politika krizi oluşturmasa da bölgesel ve küresel dengeler açısından önem taşıyor. Türkiye, Latin Amerika'da özellikle TİKA ve diplomatik ilişkiler aracılığıyla projeler yürütüyor. Deprem sonrası insani yardım veya arama-kurtarma ekipleri gönderilmesi, bölgedeki Türkiye'nin yumuşak gücünü artırabilir. Öte yandan, Venezuela'nın petrol üretimindeki aksama, küresel enerji fiyatlarını yukarı çekebilir. Türkiye'nin enerji ithalatına bağımlı yapısı düşünüldüğünde, bu durum cari açığı ve enflasyonu olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Venezuela'da yaşayan küçük bir Türk topluluğu bulunuyor; konsolosluk koordinasyonu ve tahliye ihtimali Ankara için öncelikli konular arasında. Depremin, Türkiye'nin afet yönetimi konusunda uluslararası işbirliği deneyimini artıracak bir fırsata dönüştürülmesi de mümkün.
