Venezuela’nın başkenti Caracas’ta, eski devlet başkanı Hugo Chávez’in adını taşıyan dev bir konut kompleksi, ekonomik çöküşün ve ihmalin simgesine dönüştü. Resmî adıyla “Ciudad Hugo Chávez” (Hugo Chávez Şehri), 2010’lu yılların başında sosyalist liderin mirası olarak inşa edilmişti. Ancak bugün, yapısal çürüme, elektrik ve su kesintileri, kanalizasyon taşkınları ve artan şiddet nedeniyle bölge sakinleri için adeta bir ölüm tuzağı haline geldi. Binlerce aile, çatlak duvarlar ve çöken tavanlar arasında yaşam mücadelesi veriyor. Yetkililer, kompleksin büyük bölümünün tahliye edilmesi gerektiğini kabul ediyor ancak alternatif konut sunamıyor.
Gelişmenin arka planı: Bir umut projesinden harabeye
Ciudad Hugo Chávez, 2011-2015 yılları arasında Venezuela’nın petrol zenginliğiyle finanse edilen “Büyük Konut Misyonu” programı kapsamında inşa edildi. Proje, Chávez’in ölümünden sonra da devam etti ve yaklaşık 8.000 konutluk bir yerleşim alanı oluşturuldu. Yeni evler, gecekondu mahallelerinden taşınan yoksul ailelere dağıtıldı. Ancak 2014’ten itibaren petrol fiyatlarındaki düşüşle birlikte Venezuela ekonomisi daralmaya başladı. Bakım ve onarım bütçeleri kesildi; asansörler, jeneratörler ve su pompaları arızalandı. Bugün komplekste elektrik kesintileri günde 12 saati buluyor, kanalizasyon sistemi çökmüş durumda ve atık sular sokaklara taşıyor. Binaların birçoğunda betonarme korozyon nedeniyle çatlaklar oluşmuş, bazı bloklar deprem anında yıkılma riski taşıyor. Mahalle sakinleri, hükümetten yardım alamadıklarını, kendi imkânlarıyla onarım yapmaya çalıştıklarını ancak yeterli malzeme bulamadıklarını belirtiyor. Kompleksin içindeki okullar, sağlık ocakları ve parklar da kullanılamaz hale gelmiş.
Venezuela Devlet Başkanı Nicolás Maduro, seçim öncesi vaatlerinde bölgeye yeniden yatırım yapılacağını söylese de somut adım atılmadı. Muhalefet, projenin başından beri plansız ve denetimsiz yürütüldüğünü, yolsuzluk nedeniyle maliyetlerin şişirildiğini iddia ediyor. Gerçekten de, 2018’de yayımlanan bir soruşturma, Konut Misyonu’na ayrılan fonların büyük kısmının buharlaştığını ortaya koymuştu. Bugün komplekste yaşayanlar, Chávez’in sosyalist mirasının nasıl bir kabusa dönüştüğünün canlı tanıkları.
Bölgesel ve küresel boyut: Venezuela’nın çöküşünün fotoğrafı
Ciudad Hugo Chávez, Venezuela’nın son on yılda yaşadığı ekonomik ve insani krizin sembollerinden biri haline geldi. Petrol gelirlerine aşırı bağımlılık, yanlış ekonomi politikaları ve yaptırımlar ülkeyi hiperenflasyon, kıtlık ve göç dalgasıyla boğuşmaya itti. Birleşmiş Milletler verilerine göre 2014’ten bu yana 7.7 milyon Venezuelalı ülkeyi terk etti. Geride kalanlar, sık sık yaşanan elektrik kesintileri, ilaç ve gıda eksikliği gibi sorunlarla mücadele ediyor. “Hugo Chávez Şehri” sadece bir konut projesi değil; aynı zamanda sosyalist modelin kısa ömürlü ve sürdürülemez olduğunu gösteren bir anıt. Benzer projeler Küba, Bolivya ve Nikaragua gibi diğer sol eğilimli Latin Amerika ülkelerinde de bulunuyor ancak hiçbiri Venezuela’daki kadar dramatik bir çöküş yaşamadı. Küresel çapta, bu durum sosyalist politikaların uygulanabilirliği konusundaki tartışmaları yeniden alevlendiriyor. Öte yandan, Maduro yönetiminin uluslararası alanda tanınma mücadelesi ve Çin, Rusya gibi ülkelerle işbirliği, Venezuela krizinin jeopolitik boyutunu oluşturuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Venezuela’daki bu gelişme, Türkiye’nin son yıllarda Latin Amerika’da izlediği politikalar açısından dolaylı bir uyarı niteliği taşıyor. Türkiye, Maduro yönetimine siyasi destek verirken, ikili ticaret hacmi ve enerji alanındaki işbirlikleri düşük seviyede kaldı. Venezuela’nın petrol zenginliğine rağmen altyapı projelerinde yaşanan bu tür başarısızlıklar, Türk müteahhitlik ve yatırım firmalarının risk değerlendirmesinde dikkatli olması gerektiğini gösteriyor. Ayrıca, Venezuela’dan Türkiye’ye yönelik göç akışı sınırlı olsa da, ülkedeki insani kriz derinleştikçe yeni göç dalgaları oluşabilir. Türkiye’nin bu krizi yönetme konusunda uluslararası toplumla koordineli hareket etmesi, hem bölgesel istikrar hem de insani yardım diplomasisi açısından önem taşıyor.
