Video Yardımcı Hakem (VAR) sistemi, futbolda hakem hatalarını minimuma indirerek oyunu daha adil kılma vaadiyle 2018'de büyük turnuvalarda kullanılmaya başlandı. Ancak geçen sürede sistemin yalnızca tartışmaları bitirmediği, aksine yeni çelişkiler doğurduğu görüldü. Üç akademisyen, teknolojinin bir sanat olarak kabul edilen spordan insan unsurunu tamamen çıkarma çabasının başından beri ne kadar gerçekçi olduğunu sorguluyor. Asya kıtasında da benzer tartışmalar yaşanırken, VAR'ın neden başarısız olduğuna dair çarpıcı analizler gündeme geliyor.
Teknoloji hata yapmayı bırakmadı, sadece şekil değiştirdi
VAR'ın en büyük sorunu, futboldaki yoruma açık pozisyonların sayısının fazlalığı. Ofsayt ve el kararları gibi teknik ihlallerde başarı oranı yüksek olsa da, faulün şiddeti veya kırmızı kart gerekip gerekmediği gibi öznel kararlarda sistem çoğu zaman yetersiz kalıyor. Üstelik VAR'a müdahale eden hakemlerin bile farklı yorumlara sahip olması, uygulamanın tutarsızlığını artırıyor.
Bir diğer eleştiri ise oyun akışının sık sık kesintiye uğraması. Maç başına ortalama iki dakikayı aşan VAR incelemeleri, taraftar ve oyuncuların coşkusunu baltalarken, televizyon yayıncıları da bu belirsizlikten şikâyetçi. İngiltere Premier Ligi'nde yapılan bir araştırmaya göre, VAR kararlarının yüzde 70'inden fazlası hakemler tarafından verilen ilk kararla aynı sonuçlanıyor. Bu da sistemin esas amacından saptığı izlenimini güçlendiriyor.
Asya'dan yankılar: Güney Kore ve Japonya'da VAR kullanımı
Asya Futbol Konfederasyonu (AFC), 2019 Asya Kupası'nda VAR'ı ilk kez denedi. Güney Kore ve Japonya gibi liglerde sistem yaygınlaşırken, eleştiriler Avrupa'dakine benzer. Özellikle elle oynama ve ofsayt pozisyonlarında yaşanan kafa karışıklığı, Asya'da da VAR'ın sorunlu yanlarını ortaya koyuyor. AFC, 2023'te yeni bir protokol yayımlayarak inceleme sürelerini kısaltmayı ve kademeli olarak yarı otomatik ofsayt teknolojisine geçmeyi planlıyor. Bu adım, sistemin evriminde önemli bir dönüm noktası olarak görülüyor.
Öte yandan, Suudi Arabistan, Katar ve BAE gibi Körfez ülkeleri VAR altyapısına büyük yatırım yaparken, yolsuzluk iddiaları ve lisanslama sorunları gündemde. Zira VAR kararlarının şeffaflığı ve bağımsız denetimi, bölgedeki spor otoritelerinin henüz tam anlamıyla çözemediği bir mesele.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de 2018'den bu yana Süper Lig'de kullanılan VAR, özellikle derbi maçlarında sık sık tartışma konusu oluyor. Türkiye Futbol Federasyonu'nun kararları şeffaflaştırma çabaları sürse de, taraftar ve kulüplerin sisteme olan güveni henüz tesis edilebilmiş değil. Son dönemde yabancı hakem ve VAR hakemi tartışmaları, sistemin nesnellikten uzaklaştığı eleştirilerini artırıyor. Bu küresel tartışmanın bir parçası olarak Türkiye'deki VAR uygulamaları, futbolun doğası gereği insan yargısının tamamen dışlanamayacağını bir kez daha gösteriyor. UEFA ve FIFA'nın alacağı yeni kararlar, Türk futbolunun gelecekteki gidişatında belirleyici rol oynayacak.
