ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun "birkaç konuda yanlış yaptığını" belirterek, iki ülke arasındaki stratejik uyumun her zaman mükemmel olmadığını ima etti. Vance, Netanyahu'nun İsrail'in çıkarlarını "saldırgan bir şekilde savunduğunu" ancak bu çıkarların ABD'nin küresel öncelikleriyle tam olarak örtüşmediği durumlar olduğunu ifade etti. Açıklama, Washington ile Tel Aviv arasında Gazze savaşı ve İran'a yönelik yaklaşımda ortaya çıkan ince ayrışmaların gölgesinde geldi.
Gelişmenin Arka Planı
Başkan Yardımcısı Vance'in sözleri, Fox News'a verdiği bir röportaj sırasında kaydedildi. Vance, "Netanyahu güçlü bir müttefik, ancak Amerikan çıkarları bazen İsrail'in taktiksel hedeflerinden farklılık gösterebiliyor" dedi. Özellikle Gazze'deki sivil kayıplar ve Batı Şeria'daki yerleşim faaliyetleri konusunda ABD yönetiminin duyduğu rahatsızlığa atıfta bulunan Vance, İsrail'in kendi güvenliği için bazı adımlar attığını ancak bunların bölgesel istikrarı zedelediğini söyledi. Bu açıklama, Biden yönetiminin Netanyahu'ya yönelik artan eleştirileriyle uyumlu görünüyor. Beyaz Saray, daha önce İsrail'in Refah operasyonu ve insani yardım krizine ilişkin endişelerini dile getirmişti.
Netanyahu hükümeti ise ABD'den gelen bu tür uyarılara genellikle mesafeli yaklaşıyor. Başbakanlık ofisinden yapılan yazılı açıklamada, "İsrail, kendi varlığını tehdit eden terör örgütlerine karşı mücadelede bağımsız kararlar alma hakkına sahiptir" denildi. İki ülke arasındaki bu gerilim, Kongre'deki İsrail yanlısı grupların da dikkatini çekti. Cumhuriyetçi senatörlerden bazıları, Vance'in sözlerini "müttefike ihanet" olarak nitelendirirken, Demokratlar daha dengeli bir yaklaşım sergiledi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD-İsrail ilişkilerindeki bu pürüz, Ortadoğu'nun kırılgan dengelerini etkileyebilir. İran'ın nükleer programı, Suudi Arabistan'la normalleşme süreci ve Filistin meselesi gibi başlıklarda iki ülkenin öncelikleri farklılaşabiliyor. Vance, "Biz Ortadoğu'da geniş bir koalisyon kurmaya çalışırken, Netanyahu tek başına hareket etmeyi tercih ediyor" diyerek bu farklılığa dikkat çekti. Uzmanlar, ABD'nin İsrail'den beklentilerinin Gazze savaşı sonrası yeniden şekillendiğini belirtiyor. Washington, İsrail'in Hamas'ı askeri olarak yenilgiye uğratmasını desteklemekle birlikte, savaş sonrası yönetim planı ve iki devletli çözüm konusunda daha somut adımlar bekliyor.
Öte yandan, Rusya-Ukrayna savaşı ve Çin'in yükselişi gibi küresel meydan okumalar karşısında ABD, müttefikleri arasında daha sıkı bir koordinasyon arıyor. Vance'in Netanyahu'ya yönelik eleştirileri, bu bağlamda İsrail'in zaman zaman ABD'nin küresel stratejisine uyum sağlamakta zorlandığına işaret ediyor. Özellikle İsrail'in Çin ile artan ekonomik ilişkileri ve Hindistan gibi yükselen güçlerle alternatif ittifaklar kurma çabaları, Washington'da endişe yaratıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD ile İsrail arasındaki bu görüş ayrılığı, Türkiye'nin bölgesel politikaları için hem fırsatlar hem de riskler barındırıyor. Ankara, uzun süredir İsrail'in Filistin politikalarını eleştirirken, ABD'nin Netanyahu'ya yönelik uyarıları Türkiye'nin tezlerini dolaylı olarak güçlendirebilir. Ancak Türkiye'nin İsrail ile ekonomik ilişkileri ve enerji işbirliği projeleri (Doğu Akdeniz gazı gibi) düşünüldüğünde, bu gerilimin doğrudan Türkiye lehine sonuçlanması beklenmemelidir. Daha ziyade, ABD'nin bölgede daha dengeli bir politika izleme çabası, Türkiye'nin elini güçlendirebilir; ancak bu süreçte Ankara'nın da kendi çıkarlarını net bir şekilde ortaya koyması gerekiyor. Ayrıca, ABD-İsrail arasındaki uyumun azalması, Türkiye'nin Rusya ve İran ile ilişkilerinde manevra alanını genişletebilir.
