ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance, İran ile yürütülen doğrudan müzakerelerin nükleer anlaşmaya varılması için 'iyi bir temel' oluşturduğunu açıkladı. Vance, iki ülke arasındaki görüşmelerde kaydedilen ilerlemenin yanı sıra, Lübnan'daki çatışmaların sona erdirilmesi amacıyla Tahran ve Washington arasında doğrudan iletişim hatlarının kurulduğunu da duyurdu. Bu gelişme, yıllardır süren İran nükleer programı krizinde yeni bir sayfa açılması potansiyelini taşırken, bölgesel gerilimlerin azaltılmasına yönelik umutları da artırdı.
Görüşmelerin arka planı ve içeriği
Vance'in açıklamaları, İran ve ABD arasında Umman'ın başkenti Maskat'ta gerçekleştirilen ikinci tur doğrudan görüşmelerin hemen ardından geldi. Taraflar, nükleer dosyanın yanı sıra bölgesel güvenlik konularını da masaya yatırdı. Görüşmelerde İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetleri ve uluslararası yaptırımların kaldırılması gibi kilit başlıklar ele alındı. Vance, ABD'nin İran'ın nükleer silah edinmesini engelleme konusunda kararlı olduğunu, ancak diplomatik çözümün hala masada olduğunu vurguladı.
Uzmanlara göre, doğrudan müzakereler, 2018'de dönemin ABD Başkanı Donald Trump'ın çekildiği ve daha sonra İran'ın yükümlülüklerini ihlal etmesine yol açan 2015 tarihli nükleer anlaşma olan Kapsamlı Ortak Eylem Planı'nın (JCPOA) yeniden canlandırılması için kritik öneme sahip. İran, yaptırımların hafifletilmesi karşılığında nükleer programında kısıtlamaları kabul etmeye hazır olduğunu sinyalini verirken, ABD tarafı da masada olduğunu teyit etti.
Lübnan ve bölgesel boyut
Vance, İran ve ABD arasında Lübnan'daki durum için de iletişim hatları kurulduğunu belirtti. Bu, İran'ın desteklediği Hizbullah ile İsrail arasında son dönemde artan çatışmaların kontrol altına alınmasına yönelik bir adım olarak yorumlanıyor. Lübnan, uzun süredir İran ile ABD arasında bir gerginlik kaynağı olmuş; Tahran'ın Hizbullah'a verdiği destek Washington tarafından istikrarı bozucu olarak görülüyor. Doğrudan iletişim, tırmanmayı önleme ve siyasi çözüme zemin hazırlama amacı taşıyor.
Bölgesel analistler, İran-ABD diyaloğunun Yemen, Suriye gibi diğer çatışma bölgelerine de yansımaları olabileceğini düşünüyor. Ancak henüz bu ülkeler için benzer bir mekanizma kurulduğuna dair bir bilgi bulunmuyor. Görüşmelerin üçüncü turunun önümüzdeki haftalarda yapılması planlanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran-ABD doğrudan müzakereleri, Türkiye'nin yakından izlediği bir süreç. Türkiye, İran'la enerji ve ticaret bağlantılarının yanı sıra sınır güvenliği konusunda doğrudan ilişkilere sahip. Olası bir nükleer anlaşma, İran yaptırımlarının hafiflemesi anlamına gelir ki bu da Türk firmalarının İran pazarına erişimini kolaylaştırabilir. Ayrıca Lübnan'daki gerginliğin azalması, bölgesel istikrara katkı sağlayarak Türkiye'nin Doğu Akdeniz ve Suriye politikalarını dolaylı olarak etkileyebilir. Ankara, diyalog sürecinde yapıcı bir rol oynama potansiyeline sahip.
