ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance, Salı günü yaptığı açıklamada, Trump yönetiminin Washington ile Tahran arasında imzalanan mutabakat zaptının (MoU) metnini henüz kamuoyuna sunmadığını belirtti. Vance, bu gecikmenin temel nedeninin, İran ve arabulucu ülkelerle yürütülen devam eden müzakerelerin hassas diplomatik doğası olduğunu ifade etti. SiriusXM'de yayınlanan 'The Meg & PTO Show' programına katılan Vance, konuya ilişkin detaylı bilgi vermekten kaçınarak, 'Bazı incelikli diplomatik meseleler var, bunlar çözülene kadar metnin yayımlanması erteleniyor,' dedi. Mutabakat zaptının, İran'ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetlerine yönelik kapsamlı bir anlaşmanın ön aşaması olduğu belirtiliyor.
Görüşmelerin arka planı ve tarafların tutumu
ABD ile İran arasındaki dolaylı müzakereler, Umman ve İsviçre'nin arabuluculuğunda yürütülüyor. Özellikle Umman, Tahran ile Washington arasında güven artırıcı adımlar konusunda kilit bir rol üstleniyor. Vance'in açıklaması, tarafların mutabakat zaptının içeriğinin ifşa edilmesinin müzakereleri tehlikeye atabileceği endişesini taşıdığını gösteriyor. İran yönetimi, geçmişte yapılan benzer anlaşmaların (örneğin 2015 Nükleer Anlaşması) ABD tarafından tek taraflı olarak terk edildiğini hatırlatarak, yeni bir anlaşmanın bağlayıcı ve güvenceli olması konusunda ısrarcı. Trump yönetimi ise maksimum baskı politikasını sürdürmekle birlikte, diplomatik çözüme de açık olduğu sinyalini veriyor. Ancak mutabakat zaptının yayımlanmaması, özellikle Kongre'deki Cumhuriyetçi kanatta rahatsızlık yaratmış durumda. Bazı senatörler, yönetimin şeffaflık ilkesini ihlal ettiğini savunuyor.
Vance'in açıklamaları, aynı zamanda Trump yönetimi içinde İran politikası konusunda bir fikir ayrılığı olabileceğine işaret ediyor. Başkan Yardımcısı, 'Müzakereler devam ediyor, ancak anlaşma için acele etmiyoruz. İyi bir anlaşma, hızlı bir anlaşmadan daha önemlidir,' ifadelerini kullandı. Bu söylem, Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun daha önce yaptığı 'müzakerelerin ilerlediği' yönündeki açıklamalarla çelişmiyor ancak sürecin ne kadar kırılgan olduğunu gösteriyor. Öte yandan İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, yaptığı son açıklamada, müzakerelerde 'önemli ilerleme' kaydedildiğini ancak henüz herhangi bir anlaşmaya varılmadığını duyurdu.
Bölgesel ve küresel yansımalar
ABD-İran mutabakatı, sadece ikili ilişkileri değil, aynı zamanda Orta Doğu'daki güç dengelerini de etkileme potansiyeline sahip. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, İran'ın nükleer programına yönelik endişelerini sık sık dile getiriyor ve olası bir anlaşmanın bölgesel güvenliği artıracağını umuyor. İsrail ise anlaşmaya şüpheyle yaklaşıyor; Başbakan Binyamin Netanyahu, daha önce 'İran'la yapılacak herhangi bir zayıf anlaşmanın bölgeyi daha tehlikeli hale getireceği' uyarısında bulunmuştu. Avrupa Birliği, ABD-İran müzakerelerini memnuniyetle karşılarken, anlaşmanın kapsamlı ve doğrulanabilir olması gerektiğini vurguluyor. Özellikle Fransa ve Almanya, olası bir anlaşmanın nükleer silahların yayılmasını önleme rejimiyle uyumlu olması konusunda ısrarcı.
Rusya ve Çin ise gelişmeleri yakından izliyor. Moskova, Tahran'la askeri ve enerji işbirliğini derinleştirirken, Pekin de İran'ın BRICS ve Şanghay İşbirliği Örgütü'ndeki rolünü güçlendirme çabasında. ABD-İran anlaşması, bu ülkelerin İran üzerindeki nüfuzunu azaltabilir. Öte yandan uluslararası petrol piyasaları, İran yaptırımlarının kısmen kaldırılması ihtimaline karşı hassas. Uzmanlar, İran petrolünün piyasaya dönüşünün küresel petrol fiyatlarını aşağı çekebileceğini belirtiyor. Bu durum, Suudi Arabistan ve Rusya gibi büyük petrol üreticilerinin gelirlerini olumsuz etkileyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ABD-İran mutabakatından doğrudan etkilenecek ülkelerin başında geliyor. Ankara, uzun süredir İran'la enerji ticareti ve sınır güvenliği konularında işbirliği yapıyor. Olası bir anlaşma, Türkiye'nin İran'a uygulanan yaptırımlar nedeniyle karşılaştığı enerji tedarik sorunlarını hafifletebilir. Ayrıca mutabakat, Suriye ve Irak'ta İran destekli grupların faaliyetlerini etkileyerek Türkiye'nin güvenlik çıkarlarını da doğrudan ilgilendiriyor. Ankara, ABD'nin İran politikasında daha yapıcı bir rol oynamasını isterken, bölgesel dengelerin İran lehine değişmesinden de endişe duyuyor. Bu nedenle Türkiye, mutabakat sürecinde arabulucu ülkelerle işbirliği yaparak çıkarlarını korumaya çalışacak gibi görünüyor.
