ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance, Ukrayna savaşını sona erdirmek için Washington’un masaya koyduğu barış planının yüzü haline geldi. Ancak bu plan, hem Kiev’de hem de Avrupalı müttefikler arasında ciddi rahatsızlık yaratmış durumda. Vance’in son haftalarda Münih Güvenlik Konferansı ve çeşitli diplomatik temaslarda savunduğu öneri, Rusya’nın işgal altındaki topraklarda fiili kontrolünü tanımayı ve Ukrayna’nın NATO üyeliğini süresiz ertelemesini içeriyor. Bu çerçeve, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski tarafından “teslimiyet” olarak nitelendirilirken, ABD’nin geleneksel müttefikleri de planın Rusya’ya ödün verdiği gerekçesiyle endişeli.
Gelişmenin Arka Planı
Ukrayna savaşı Şubat 2022’den bu yana devam ederken, ABD’de Başkan Donald Trump’ın seçilmesiyle birlikte savaşın sonlandırılmasına yönelik diplomatik girişimler hız kazandı. Trump, seçim kampanyasında “24 saat içinde savaşı bitireceğini” vaat etmiş ancak somut bir adım atmamıştı. Vance, başkan yardımcısı olarak bu vaadin hayata geçirilmesi için çalışıyor.
Planın temel maddeleri arasında şunlar yer alıyor: Rusya’nın işgal ettiği Donetsk, Luhansk, Zaporijya ve Herson bölgelerinde referandum yapılmaksızın fiili kontrolünün tanınması; Ukrayna’nın NATO üyeliğinin en az 10 yıl süreyle askıya alınması; ABD’nin Ukrayna’ya askeri yardımı kademeli olarak azaltması ve Avrupa ülkelerinin güvenlik garantileri üstlenmesi. Karşılığında Rusya’dan ateşkes ve müzakere masasına dönmesi bekleniyor.
Ancak Kiev yönetimi, bu şartların kabul edilemez olduğunu vurguluyor. Zelenski, “Topraklarımızdan vazgeçmek, bağımsızlığımızdan vazgeçmektir” diyerek planı reddetti. Ukrayna Dışişleri Bakanı Andriy Sibiga ise “Bu plan, saldırganı ödüllendiriyor ve uluslararası hukuku hiçe sayıyor” ifadelerini kullandı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Vance’in barış planı, Avrupa’da da tepkiyle karşılandı. Almanya Başbakanı Olaf Scholz, “Ukrayna’nın geleceği Ukrayna’da belirlenmeli, Washington’da değil” derken, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron “Rusya’ya toprak tavizi vermek, gelecekte yeni işgallerin kapısını açar” uyarısında bulundu. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ise planın ittifakın genişleme politikasıyla çeliştiğini belirtti.
Rusya cephesinde ise plana temkinli yaklaşılıyor. Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov, “Önerileri inceliyoruz ancak şu an için yorum yapmamız için erken” dedi. Uzmanlara göre Moskova, mevcut kazanımlarının tanınmasını memnuniyetle karşılasa da, Ukrayna’nın tamamen silahsızlandırılması ve tarafsızlığı gibi daha ileri taleplerinden vazgeçmeye niyetli görünmüyor.
Planın küresel yansımaları da büyük. Çin, barış görüşmelerini desteklediğini ancak “tek taraflı dayatmalara” karşı olduğunu açıkladı. Hindistan ve Brezilya gibi gelişmekte olan ülkeler ise savaşın sona ermesinden yana olduklarını ancak planın ayrıntılarını bilmediklerini söyledi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Ukrayna savaşında arabulucu rolü üstlenen nadir ülkelerden biri olarak öne çıkıyor. Vance planı, Ankara’nın Karadeniz tahıl koridoru ve esir takası gibi somut kazanımlar elde ettiği diplomatik süreci baltalayabilir. Türkiye, Rusya’nın toprak kazanımlarının tanınmasına sıcak bakmazken, NATO’nun genişlemesi konusunda da hassas bir denge izliyor. Planın hayata geçmesi halinde Türkiye’nin hem Ukrayna ile ilişkileri hem de Batı ittifakı içindeki konumu yeniden şekillenebilir. Ayrıca, enerji ve ticaret hatlarının güvenliği açısından Karadeniz’deki dengeler de etkilenecektir.
