15 Ekim 2026 tarihinde Asya-Pasifik bölgesinde yaşanan ve uluslararası medyanın manşetlerine yeterince taşınmayan beş önemli gelişme, bölgesel güç dengelerini ve küresel ekonomiyi yakından ilgilendiriyor. Çin'in yarı iletken üretiminde yeni bir aşamaya geçmesi, Japonya'nın savunma bütçesini rekor seviyeye çıkarması, Hindistan'ın insanlı uzay uçuşu programında kritik bir testi tamamlaması, ASEAN liderlerinin Myanmar krizi için olağanüstü toplanması ve Güney Kore'nin yarı iletken yatırımlarını artırması, günün öne çıkan başlıkları oldu.
Çin'in yarı iletken hamlesi ve teknoloji bağımsızlığı
Çin Devlet Başkanı Xi Jinping'in talimatıyla hayata geçirilen 'Çip Bağımsızlık Programı' kapsamında, ülkenin en büyük yarı iletken üreticisi SMIC'in 3 nanometrelik çiplerde seri üretime geçtiği duyuruldu. Şanghay merkezli şirketin yaptığı açıklamaya göre, yeni nesil çipler ilk etapta yerli akıllı telefon ve sunucu üreticilerine tedarik edilecek. Uzmanlar, bu gelişmenin ABD'nin uyguladığı ihracat kısıtlamalarına rağmen Çin'in teknolojik bağımsızlık hedefinde önemli bir eşik olduğunu belirtiyor. Ancak üretim verimliliğinin düşük olduğu ve maliyetlerin yüksek seyrettiği ifade ediliyor.
Çin Sanayi ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı, 2025 yılında yarı iletken Ar-Ge harcamalarının 200 milyar yuanı (yaklaşık 28 milyar dolar) aştığını açıkladı. Bakanlık, önümüzdeki beş yıl içinde 10 nanometre altı çiplerde tam bağımsızlığın hedeflendiğini bildirdi. Çin'in bu hamlesi, küresel yarı iletken tedarik zincirinde dengeleri değiştirebilir.
Japonya'nın savunma bütçesinde rekor artış
Japonya hükümeti, 2027 mali yılı için savunma bütçesini 8,9 trilyon yen (yaklaşık 60 milyar dolar) olarak belirledi. Bu, ülkenin savunma harcamalarında üst üste üçüncü kez rekor kırması anlamına geliyor. Başbakan Fumio Kishida'nın kabinesi tarafından onaylanan bütçe tasarısı, özellikle füze savunma sistemleri, insansız hava araçları ve siber güvenlik alanlarına ayrılan kaynaklarla dikkat çekiyor. Japonya, 2022'de kabul ettiği Ulusal Güvenlik Stratejisi doğrultusunda savunma harcamalarını GSYİH'nın %2'sine çıkarmayı hedefliyor.
Bütçenin önemli bir kısmı, ABD ile ortak geliştirilen ve karadan fırlatılan füzelerin önlenmesine yönelik sistemlere ayrılacak. Ayrıca, Japonya'nın uzun menzilli seyir füzeleri tedarik etmesi ve Güneybatı adalarındaki askeri varlığını güçlendirmesi planlanıyor. Çin ve Kuzey Kore'nin artan askeri aktiviteleri, Tokyo'nun bu kararında etkili oldu.
Hindistan'ın uzay programında yeni aşama
Hindistan Uzay Araştırma Örgütü (ISRO), 'Gaganyaan' insanlı uzay uçuşu programı kapsamında mürettebat kapsülünün acil durum kaçış sistemini başarıyla test etti. Test, Sriharikota'daki Satish Dhawan Uzay Merkezi'nden gerçekleştirildi. ISRO Başkanı S. Somanath, testin ardından yaptığı açıklamada, '2027 yılında ilk insanlı uçuşu gerçekleştirmeyi hedefliyoruz' dedi. Hindistan, böylece ABD, Rusya ve Çin'in ardından insanlı uzay uçuşu gerçekleştiren dördüncü ülke olmayı amaçlıyor.
Gaganyaan programı kapsamında üç astronotun alçak dünya yörüngesine gönderilmesi planlanıyor. Hindistan hükümeti, uzay programına 2026-2027 döneminde 1,2 milyar dolar ek kaynak ayırdı. Bu gelişme, Asya'daki uzay yarışını da kızıştırıyor.
ASEAN'den Myanmar krizi için olağanüstü zirve
Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN), Myanmar'daki askeri yönetimin şiddet olaylarını artırması üzerine olağanüstü bir zirve düzenleme kararı aldı. Endonezya'nın başkenti Cakarta'da yapılacak zirvede, Myanmar'ın ASEAN içindeki durumu ve bölgesel istikrar ele alınacak. ASEAN Dönem Başkanı ve Endonezya Dışişleri Bakanı Retno Marsudi, yaptığı açıklamada, 'Myanmar halkının acılarını sona erdirmek için somut adımlar atılması gerekiyor' ifadesini kullandı.
Zirvede ayrıca, Myanmar'a yönelik insani yardımların artırılması ve ASEAN'ın beş maddelik uzlaşı çerçevesinin yeniden canlandırılması planlanıyor. Ancak askeri yönetimin zirveye temsilci göndermeyi reddetmesi, toplantının etkinliğine gölge düşürüyor.
Güney Kore'den yarı iletken yatırımı
Güney Kore Devlet Başkanı Yoon Suk Yeol, ülkenin yarı iletken endüstrisini desteklemek için 20 trilyon wonluk (yaklaşık 15 milyar dolar) ek yatırım paketini açıkladı. Paket kapsamında, özel sektörün Ar-Ge faaliyetlerine vergi indirimleri ve altyapı yatırımları yapılacak. Yoon, 'Yarı iletkenler, Güney Kore ekonomisinin geleceğidir. Küresel rekabette geri kalmamak için devlet olarak elimizi taşın altına koyuyoruz' dedi.
Güney Kore, dünya yarı iletken pazarında ABD ve Çin ile rekabet ediyor. Ülkenin en büyük çip üreticisi Samsung Electronics, 2026 yılında 2 nanometre üretimine geçmeyi planlıyor. Bu yatırım paketi, Asya'daki teknoloji yarışını daha da hızlandırabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Asya'da yaşanan bu gelişmeler, Türkiye'nin dış politikası ve ekonomisi açısından dolaylı ama önemli sonuçlar doğurabilir. Çin ve Güney Kore'nin yarı iletken yatırımları, küresel tedarik zincirinde rekabeti artırarak Türkiye'nin teknoloji ithalatını ve yerli üretim hedeflerini etkileyebilir. Japonya'nın savunma bütçesini artırması, NATO içinde Asya-Pasifik'e yönelik ilgiyi artırabilir; Türkiye'nin savunma sanayii ihracatı için yeni fırsatlar doğabilir. Hindistan'ın uzay programındaki ilerlemesi, Türkiye'nin kendi uzay ajansı projeleri için işbirliği imkanları sunabilir. ASEAN zirvesi ise bölgesel istikrarın önemini gösterirken, Türkiye'nin insani diplomasi çabalarına paralel bir zemin oluşturuyor.
