Washington'da Uygur aktivistler ve insan hakları savunucuları, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping'in ABD Başkanı Donald Trump tarafından ağırlandığı resmi akşam yemeği sırasında Beyaz Saray'ın yakınında bir araya gelerek protesto gösterisi düzenledi. Göstericiler, Çin'in Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nde uyguladığı politikaları ve Uygur Türklerine yönelik baskıları kınadı. Ellerinde dövizler taşıyan kalabalık, Xi'nin ziyaretine karşı olduklarını dile getirdi.
Protestonun Arka Planı ve Katılımcılar
Protesto, Çin hükümetinin Sincan bölgesinde yürüttüğü iddia edilen insan hakları ihlallerine dikkat çekmek amacıyla organize edildi. Uygur diasporasından temsilciler, insan hakları örgütleri ve bazı sivil toplum kuruluşları gösteriye destek verdi. Katılımcılar, "Uygurlar için adalet", "Sincan'da zulmü durdurun" gibi sloganlar attı. Bazı göstericiler, Çin'in bölgede kurduğu gözaltı kamplarında tutulan aile üyelerinin fotoğraflarını taşıdı. Etkinlik, Beyaz Saray'ın bulunduğu bölgeye yakın bir noktada, güvenlik güçlerinin geniş önlemleri altında gerçekleşti.
Uygur aktivistler, Xi Jinping'in ziyaretinin ABD yönetimi tarafından insan hakları konusunda yeterince gündeme getirilmediğini savundu. Göstericiler, Trump yönetimine çağrıda bulunarak, Çin ile yapılan görüşmelerde Uygur meselesinin öncelikli bir madde olarak ele alınmasını istedi. Protestocular, ABD'nin Çin'e yönelik insan hakları ihlalleri nedeniyle yaptırım uygulaması gerektiğini belirtti.
Öte yandan, Xi Jinping'in ziyareti sırasında Çin karşıtı grupların yanı sıra Tibet ve Hong Kong yanlısı aktivistler de protestolara katıldı. Washington polisi, göstericilerin belirlenen alan dışına çıkmaması için geniş güvenlik önlemleri aldı. Olaylar sırasında herhangi bir gözaltı veya şiddet olayı bildirilmedi.
Uluslararası Boyut ve Tepkiler
Uygur Meselesi, son yıllarda uluslararası arenada giderek daha fazla gündeme geliyor. Birçok ülke ve uluslararası kuruluş, Çin'in Sincan'da uyguladığı politikaları eleştiriyor. ABD yönetimi, daha önce bazı Çinli yetkililere yaptırım uygulamış ve Sincan'daki durumu "soykırım" olarak nitelendirmişti. Ancak Trump yönetiminin Xi Jinping ile yaptığı görüşmelerde bu konuyu ne ölçüde dile getirdiği belirsizliğini koruyor.
Çin hükümeti ise Sincan'daki uygulamaları "terörle mücadele" ve "radikalleşmeyi önleme" çerçevesinde savunuyor. Çin Dışişleri Bakanlığı, uluslararası eleştirileri "iç işlerine müdahale" olarak reddediyor. Xi Jinping'in ziyareti öncesinde Çin basını, ABD ile ilişkilerin önemine vurgu yaparak, ziyaretin ikili ilişkilerde olumlu bir hava yaratacağını öngörmüştü.
Protesto gösterisi, ABD'deki Uygur diasporasının sesini duyurma çabalarının bir parçası olarak değerlendiriliyor. Uygur aktivistler, uluslararası kamuoyunun dikkatini çekmek için benzer etkinlikleri sürdüreceklerini açıkladı. Gösteriye katılan bazı isimler, "Burada olmamızın nedeni, sesimizi duyurmak. Uygurlar yalnız değildir" ifadelerini kullandı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Uygur Türklerine yönelik politikalar konusunda uzun süredir Çin ile hassas bir denge politikası izliyor. Ankara, insan hakları ihlallerine dair endişelerini zaman zaman dile getirse de ekonomik ve stratejik ilişkiler nedeniyle Çin'e karşı sert bir tutum almaktan kaçınıyor. ABD'de düzenlenen bu protesto, Türkiye'deki kamuoyunda yankı bulabilir ve hükümet üzerindeki baskıyı artırabilir. Ayrıca, Türkiye'nin Çin ile olan ticari ilişkileri ve Kuşak-Yol projesindeki rolü, konunun hassasiyetini artırıyor. Bu tür uluslararası tepkiler, Türkiye'nin denge politikasını zorlaştırabilir ve Uygur meselesini daha görünür kılabilir.
