Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO), Lübnan'ın Trablusşam ve Sur şehirlerindeki Dünya Mirası alanlarını ile Batı Şeria'daki Eriha (Jericho) bölgesindeki Tell es-Sultan arkeolojik sitini "Tehlike Altındaki Dünya Mirası Listesi"ne dahil etti. UNESCO'nun 196 üye ülkesinin oylarıyla alınan karar, bölgedeki çatışmalar ve kentsel baskıların kültürel miras üzerindeki yıkıcı etkisini gözler önüne seriyor. Karar, özellikle İsrail-Filistin çatışmasının gölgesinde, kültürel mirasın korunmasına yönelik uluslararası çabaların ne denli kritik olduğunu bir kez daha hatırlatıyor.
Tehlike Altındaki Miras: Lübnan'ın Kadim Şehirleri
UNESCO Dünya Mirası Komitesi, 2024 yılındaki olağan toplantısında aldığı kararla Lübnan'ın kuzeyindeki Trablusşam (Trablus) ve güneyindeki Sur (Tyre) şehirlerindeki Dünya Mirası alanlarını tehlike listesine ekledi. Trablusşam, haçlı seferlerinden kalma mimarisi ve geleneksel çarşılarıyla tanınırken; Sur, Fenike dönemine ait kalıntıları ve Roma hipodromuyla ünlü. Her iki şehir de yıllardır süren ekonomik kriz, altyapı yetersizliği ve hızlı kentleşme nedeniyle ciddi tehdit altında.
Özellikle Sur, Lübnan'ın güneyinde Hizbullah ile İsrail arasında yaşanan çatışmaların sıcak noktalarından biri. 2023'ün sonlarından bu yana artan gerilim, antik kentin korunmasını daha da zorlaştırıyor. UNESCO, bölgedeki çatışmaların miras alanlarına doğrudan zarar verdiğini ve koruma çalışmalarını engellediğini vurguluyor. Ayrıca, Lübnan'ın yaşadığı derin ekonomik kriz, restorasyon çalışmaları için gereken fonların sağlanmasını imkânsız hale getiriyor.
Eriha'da Tarihi Mücadele
Batı Şeria'da bulunan Eriha'daki Tell es-Sultan arkeolojik siti, insanlık tarihinin en eski yerleşimlerinden biri olarak biliniyor. M.Ö. 10. bin yıla kadar uzanan geçmişiyle bu alan, Neolitik döneme ait önemli buluntular barındırıyor. UNESCO, bu sitin de İsrail'in işgali altındaki bölgede yaşanan çatışmalar, yerleşim faaliyetleri ve tarafların müdahaleleri nedeniyle tehlike altında olduğunu belirtiyor.
Filistin yönetimi, İsrail'in bölgedeki arkeolojik kazıları ve turizm faaliyetlerini kontrol etmeye çalıştığını, bunun da sitin korunmasını olumsuz etkilediğini savunuyor. Öte yandan İsrail, UNESCO'nun bu kararını "siyasi" olarak nitelendirerek eleştirdi. Bu gelişme, kültürel mirasın korunması konusunun, İsrail-Filistin çatışmasının bir parçası haline geldiğini gösteriyor.
Kültürel Mirasın Korunması: Küresel Bir Sorumluluk
UNESCO'nun tehlike listesi, bir alanın acil korunma ihtiyacını vurgulamak ve uluslararası işbirliğini teşvik etmek amacıyla oluşturulmuş bir mekanizmadır. Listeye alınan alanlar, dünya mirasının korunması için öncelikli bölgeler olarak kabul edilir. Bu karar, sadece Lübnan ve Filistin için değil, tüm insanlığın ortak kültürel mirası için bir uyarı niteliği taşıyor.
Bölgedeki çatışmaların kültürel mirasa verdiği zarar, Irak ve Suriye'deki tarihi kentlerin yıkımıyla benzerlik gösteriyor. Uzmanlar, savaşların ve siyasi istikrarsızlığın, insanlığın ortak hafızasını yok ettiğine dikkat çekiyor. Bu bağlamda UNESCO'nun kararı, uluslararası toplumun kültürel mirası koruma sorumluluğunu hatırlatıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin içinde bulunduğu coğrafyada kültürel mirasın korunmasının ne kadar hayati olduğunu gösteriyor. Türkiye, başta Gaziantep ve Mardin olmak üzere, Suriye sınırındaki kentlerinde benzer risklerle karşı karşıya. Ayrıca, Türkiye'nin UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan 19 alanı bulunuyor ve bu alanların korunması için aktif politikalar yürütüyor. Bu karar, Türkiye'nin bölgesel istikrarsızlık karşısında kültürel mirası koruma çabalarını güçlendirmesi gerektiğini ve uluslararası işbirliğinin önemini ortaya koyuyor. Türkiye’nin, bölgedeki mirasın korunmasına yönelik diplomatik girişimlerde bulunması, hem kendi güvenliği hem de bölgesel barış için kritik öneme sahip.
