Birleşmiş Milletler (BM), Pakistan'dan, UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan Taxila antik kentindeki "restorasyon" çalışmalarını derhal durdurmasını istedi. Mart ayında bir ziyaretçi, Pakistan'ın Paris'teki UNESCO Daimi Temsilciliği'ne, Pencap Arkeoloji Departmanı tarafından yürütülen çalışmalara ilişkin bilgi ve fotoğraflar iletti. Fotoğraflar, antik yapılara modern malzemelerle müdahale edildiğini ve orijinal dokunun bozulduğunu gösteriyordu.
Gelişmenin arka planı
Taxila, Pakistan'ın Pencap eyaletinde, İslamabad'ın yaklaşık 30 kilometre kuzeybatısında yer alan ve MÖ 6. yüzyıldan MS 5. yüzyıla kadar kesintisiz yerleşim görmüş antik bir kent. Budizm, Hinduizm ve Greko-Baktriya kültürlerinin izlerini taşıyan bölge, 1980 yılında UNESCO Dünya Mirası ilan edildi. Ancak son yıllarda Pencap Arkeoloji Departmanı'nın yürüttüğü çalışmalar, tarihi yapıların orijinal taş ve tuğlalarının yerine modern çimento ve boyalar kullanılarak "yenilendiğini" ortaya koydu.
Uzmanlar, bu müdahalenin bölgenin tarihi ve arkeolojik değerine onarılamaz zarar verdiğini belirtiyor. Özellikle Dharmarajika Stupa ve Jaulian Manastırı gibi yapılarda yapılan değişiklikler, uluslararası kamuoyunda büyük tepki çekti. Pakistan'ın UNESCO Daimi Temsilcisi, konuyu acilen merkeze bildirdi ve BM'nin devreye girmesini sağladı.
Bölgesel veya küresel boyut
Taxila, sadece Pakistan için değil, tüm Güney Asya için ortak bir kültürel miras. Özellikle Budist dünyası için kutsal kabul edilen bu alanlar, Sri Lanka, Myanmar, Tayland ve Çin gibi ülkelerden gelen turistler için önemli bir durak. Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında Pakistan'a yaptığı yatırımlar, bölgeyi ekonomik olduğu kadar kültürel anlamda da öne çıkarıyor. Ancak bu tür kontrolsüz restorasyonlar, Pakistan'ın uluslararası arenadaki itibarını zedeleyebilir ve UNESCO'nun ülkeye yönelik yaptırım kararlarını gündeme getirebilir. Daha da önemlisi, bu durum diğer gelişmekte olan ülkelerdeki arkeolojik alanların korunması için emsal teşkil edebilir; çünkü ekonomik kalkınma adına tarihi dokunun feda edilmesi, kısa vadeli turizm gelirleri için uzun vadeli kültürel kayıplara yol açıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Taxila'daki bu gelişme, Türkiye'nin de benzer sorunlarla karşı karşıya olduğu bir alana işaret ediyor. Türkiye'deki antik kentlerde, özellikle turizm odaklı restorasyon projelerinde orijinal malzeme kullanımı ve tarihi dokuya saygı konusunda zaman zaman tartışmalar yaşanıyor. Bu örnek, Ankara'nın UNESCO standartlarına uyum konusunda daha dikkatli olması gerektiğini hatırlatıyor. Ayrıca Pakistan, Türkiye'nin İslam dünyası ve Güney Asya'daki önemli bir müttefiki; bu tür konularda Türkiye'nin arabuluculuk yapması veya teknik destek sağlaması, iki ülke arasındaki kültürel diplomasiyi güçlendirebilir. Küresel ölçekte ise miras koruma bilincinin zayıfladığı bir dönemde BM'nin müdahalesi, uluslararası normların yeniden hatırlanması açısından kritik.
