Birleşmiş Milletler üst düzey yetkilisi Jorge Moreira da Silva, Perşembe günü yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı üzerinden devam eden gübre sevkiyatı kesintisinin gıda güvenliği üzerinde ciddi sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulundu. Moreira da Silva, taraflara sınırlı transit geçişe olanak tanıyacak siyasi iradeyi göstermeleri çağrısı yaptı. Anadolu Ajansı'nın aktardığına göre, yetkili, kesintinin sürmesi halinde milyonlarca insanın açlık riskiyle karşı karşıya kalabileceğini vurguladı.
Gübre Sevkiyatındaki Kesintinin Arka Planı
Hürmüz Boğazı, dünya petrol ve doğalgaz ticaretinin yanı sıra gübre hammaddeleri için de kritik bir geçiş noktası. Özellikle amonyak ve üre gibi gübre bileşenlerinin önemli bir kısmı bu boğaz üzerinden taşınıyor. Son dönemde bölgede artan jeopolitik gerilimler ve güvenlik endişeleri, sevkiyatların aksamasına yol açtı. BM yetkilisi, bu kesintinin küresel gıda üretim zincirinde ciddi arızalara neden olabileceğini belirtti.
Moreira da Silva, sorunun sadece bölgesel değil, küresel bir kriz haline gelebileceğine dikkat çekerek, “Gübre olmadan tarımsal üretim düşer, gıda fiyatları yükselir ve en kırılgan toplumlar açlıkla karşı karşıya kalır” dedi. Yetkili, tarafların insani koridorların açılması ve sınırlı transit geçişe izin verilmesi konusunda acil adım atması gerektiğini ifade etti.
Uzmanlar, Hürmüz'deki kesintinin özellikle Asya ve Afrika'daki tarım ekonomilerini olumsuz etkileyeceğini öngörüyor. Gübre fiyatlarındaki artış, çiftçilerin maliyetlerini yükselterek ekim alanlarının daralmasına neden olabilir. BM Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) verilerine göre, küresel gübre ticaretinin yaklaşık %30'u Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor. Bu da boğazdaki herhangi bir aksamanın doğrudan gıda üretimini tehdit ettiği anlamına geliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Hürmüz Boğazı, İran ile Umman arasında yer alan ve Basra Körfezi'ni Umman Denizi'ne bağlayan stratejik bir su yolu. Dünya petrol arzının yaklaşık beşte biri buradan geçiyor. Son aylarda bölgede artan gerginlik, özellikle İran ve Batılı ülkeler arasındaki anlaşmazlıklar, sevkiyat güvenliğini tehdit ediyor. ABD'nin bölgedeki askeri varlığı ve İran'ın zaman zaman boğazı kapatma tehdidi, uluslararası ticaret için risk oluşturuyor.
Gübre sevkiyatındaki kesinti, sadece çiftçileri değil, aynı zamanda gıda işleme sanayisini ve tüketicileri de etkiliyor. Özellikle yoksul ülkelerde gıda fiyatlarındaki artış, sosyal huzursuzluklara yol açabilir. BM yetkilisi, uluslararası toplumun ortak hareket etmesi gerektiğini belirterek, “Bu bir dayanışma ve insanlık meselesidir” dedi.
Uzmanlar, Hürmüz'deki sorunun çözülmemesi halinde 2025 yılında milyonlarca insanın gıda güvensizliğiyle karşılaşabileceğini tahmin ediyor. Dünya Bankası raporlarına göre, gübre fiyatlarındaki %10'luk bir artış, gıda fiyatlarında %5'e varan yükselişe neden olabiliyor. Bu da enflasyon baskılarını artırarak küresel ekonomiyi olumsuz etkileyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Hürmüz Boğazı'ndan geçen gübre ticaretinde hem ithalatçı hem de transit ülke konumunda. Olası bir kesinti, Türk tarım sektörünü doğrudan etkileyerek gübre maliyetlerini artırabilir ve gıda enflasyonunu yükseltebilir. Ayrıca Türkiye, bölgesel istikrarın korunmasına yönelik diplomatik çabalarda aktif rol alarak, insani koridorların açılması için arabuluculuk yapabilir. Bu gelişme, Türkiye'nin enerji ve gıda güvenliği politikalarını gözden geçirmesini gerektirebilir. Uzun vadede, alternatif tedarik yolları ve yerli gübre üretiminin teşvik edilmesi önem kazanıyor.
