Umman, 1994 yılında bir İsrail başbakanını ağırlayan ilk Körfez ülkesi olarak dikkat çekmişti. Ancak yıllar içinde izlediği bağımsız dış politika, özellikle İran'la kurduğu yakın ilişkiler, Washington yönetimini rahatsız etti. Trump döneminde Umman'ın "ikiyüzlü" olarak nitelendirilen bu tutumu, iki ülke arasında gerginliğe yol açtı. Peki Umman'ın tarafsızlık politikası neden ABD'yi kızdırdı? Bu gelişme bölgesel dengeleri nasıl etkiliyor?
Umman'ın Benzersiz Dış Politikası
Umman, Körfez İşbirliği Konseyi üyesi olmasına rağmen Suudi Arabistan ve BAE'nin aksine İran'la güçlü diplomatik ve ekonomik bağlarını korudu. 2015 yılında İran nükleer anlaşmasının müzakerelerinde arabuluculuk yapan Umman, Yemen'deki İran destekli Husilerle de diyalog halinde oldu. Bu durum, İran'ı çevreleme politikası güden ABD ve müttefikleri için rahatsız ediciydi.
Trump yönetimi, 2018'de İran nükleer anlaşmasından çekildikten sonra Tahran'a yönelik azami baskı politikası başlattı. Umman ise bu süreçte İran'la ticari ve diplomatik ilişkilerini sürdürdü. ABD'li yetkililer, Umman'ın İran'a sağladığı liman ve finansal hizmetlerin yaptırımları deldiğini iddia etti.
Öte yandan Umman, İsrail'le de ilişkilerini geliştirmeye devam etti. 1994'te İsrail Başbakanı İzak Rabin'i ağırlayan Umman, 1996'da İsrail'de ticaret ofisi açtı. Ancak 2000 yılındaki İkinci İntifada sonrası bu ofisi kapattı. 2018'de ise Başbakan Binyamin Netanyahu resmi ziyaret gerçekleştirdi. Umman, İbrahim Anlaşmaları'na katılmamakla birlikte İsrail'le ilişkilerini düşük profilli olarak sürdürdü.
Trump'ın Tepkisi ve Bölgesel Boyut
Trump yönetimi, Umman'ın bu "çifte oyun" olarak nitelendirilen politikasına karşı sert önlemler aldı. 2020 yılında ABD, Umman'ı İran yaptırımlarını ihlal etmekle suçladı ve bazı ticari kısıtlamalar getirdi. Ayrıca Umman'ın Yemen'deki tarafsız arabuluculuk rolüne de gölge düşürüldü.
ABD'nin baskısı, Umman'ı zor durumda bıraktı. Küçük bir ülke olan Umman, hem İran'la sınır komşusu hem de ABD ile stratejik ortak. Ülke ekonomisi büyük ölçüde petrole bağımlı ve ABD ile ticaret hacmi sınırlı. Ancak askeri olarak ABD'yle işbirliği içinde; ABD Donanması Umman'ın limanlarını kullanıyor.
Trump döneminin sona ermesiyle birlikte Biden yönetimi, Umman'la ilişkileri yeniden dengelemeye çalıştı. 2021'de Umman, İran nükleer müzakerelerinde yeniden arabuluculuk yaptı. Ancak Umman'ın bağımsız dış politika çizgisi, Körfez'deki diğer ülkeler ve ABD arasında sürekli bir gerilim kaynağı olmaya devam ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Umman'ın bağımsız dış politikası, Türkiye'nin bölgedeki çok yönlü diplomasi anlayışıyla örtüşmektedir. Türkiye de İran'la ekonomik ilişkilerini sürdürmekte ve ABD yaptırımlarına rağmen enerji ticaretini devam ettirmektedir. Umman'ın arabuluculuk rolü, Türkiye'nin Yemen ve İran konularındaki inisiyatiflerine örnek teşkil edebilir. Ayrıca iki ülke de İsrail'le dengeli ilişkiler kurmaya çalışmaktadır. Umman'ın bu politikası, Türkiye'nin bölgede alternatif ortaklıklar geliştirmesi açısından işbirliği fırsatları sunmaktadır. Ancak Umman'ın maruz kaldığı baskılar, Türkiye'nin de benzer politikaları nedeniyle ABD ile yaşayabileceği gerilimlere işaret etmektedir.
