Üç Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) yargıcı, geçen yıl kendilerine uygulanan yaptırımlar nedeniyle ABD Başkanı Donald Trump ve yönetimine dava açtı. Washington'da 24 Haziran'da sunulan dava dilekçesinde, yaptırımların yasa dışı olduğu ve yargıçların insani yardım çalışmalarını engellediği belirtildi. Reuters muhabiri Daphne Psaledakis'in aktardığına göre, UCM yargıçları, Trump yönetiminin Haziran 2020'de imzaladığı ve mahkeme personeline yönelik vize kısıtlamaları ile mal varlığı dondurma kararlarını içeren başkanlık kararnamesinin uluslararası hukuku ihlal ettiğini savunuyor. Dava, ABD'nin küresel adalet mekanizmalarına karşı tutumunu bir kez daha uluslararası gündeme taşıdı.
Arka plan: Trump yönetiminin UCM'ye karşı savaşı
ABD, özellikle Cumhuriyetçi yönetimler döneminde, UCM'ye uzun süredir mesafeli duruyor. Washington, mahkemenin ABD vatandaşları veya müttefikleri üzerinde yargı yetkisi kullanmasına karşı çıkıyor. Trump yönetimi, 11 Haziran 2020'de imzaladığı bir başkanlık kararnamesiyle, Afganistan'da ABD askerlerinin işlediği iddia edilen savaş suçlarını soruşturan UCM savcıları ve personeline yönelik ekonomik yaptırımlar ile vize kısıtlamaları getirmişti. Bu hamle, uluslararası hukukçular ve insan hakları örgütleri tarafından sert şekilde eleştirilmişti. Davacı yargıçlar, yaptırımların kendilerini ve ailelerini hedef aldığını, banka hesaplarının dondurulması ve seyahat özgürlüklerinin kısıtlanması gibi ciddi sonuçlar doğurduğunu ifade ediyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Uluslararası hukukun geleceği tehlikede mi?
Bu dava, uluslararası hukuk ve egemenlik kavramları arasındaki gerilimi yeniden gündeme getiriyor. Lahey merkezli UCM, 2002'de kurulduğundan bu yana savaş suçları, insanlığa karşı suçlar ve soykırımla mücadele ediyor. Ancak ABD, Çin, Rusya gibi büyük güçler mahkemeye taraf değil. Trump yönetiminin yaptırımları, UCM'nin bağımsızlığına doğrudan bir saldırı olarak yorumlandı. Biden yönetimi, yaptırımları kısmen hafifletmiş olsa da, tamamen kaldırmadı. Bu dava, uluslararası toplumun, büyük güçlerin baskılarına rağmen, küresel adalet mekanizmalarını ayakta tutma mücadelesini yansıtıyor. UCM'nin geleceği, bu davanın sonucuna bağlı olarak şekillenebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne taraf olmayan ülkeler arasında yer alıyor. Ancak bu dava, uluslararası hukukun siyasileşmesi ve büyük güçlerin yargısal mekanizmalar üzerindeki etkisi açısından Ankara için önemli bir örnek teşkil ediyor. Türkiye, özellikle terörle mücadele ve sınır ötesi operasyonlarında uluslararası hukuka atıfta bulunurken, UCM'nin bağımsızlığının zedelenmesi, küresel adalet sisteminin geleceğine dair soru işaretleri doğuruyor. Bu gelişme, Türkiye'nin uluslararası ceza hukukuna ilişkin duruşunu yeniden değerlendirmesine yol açabilir ve benzer yaptırım tehditlerine karşı diplomatik stratejiler geliştirmesini gerektirebilir.
