Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM), Başsavcı Karim Khan'ın görevden alınması yönündeki önergeyi 24 Temmuz'da oylamaya sunacak. Wall Street Journal'ın Perşembe günü diplomatik kaynaklara ve belgelere dayandırdığı haberine göre, bu oylama, Khan'ın görev süresinin sona ermesinden yaklaşık üç yıl önce gerçekleşecek. Khan, özellikle İsrail-Filistin soruşturması ve bir kadın çalışanın cinsel taciz iddiaları nedeniyle eleştirilerin odağında. Mahkemenin 124 üye devleti, Khan'ın akıbetini belirlemek üzere sandık başına gidecek.
Gelişmenin arka planı
Karim Khan, 2021 yılında UCM'nin başsavcısı olarak atanmıştı ve 2027 yılına kadar görev yapması bekleniyordu. Ancak, Khan'ın görev süresi boyunca aldığı bazı kararlar ve yürüttüğü soruşturmalar, hem mahkeme içinde hem de uluslararası arenada tartışmalara yol açtı. Özellikle, İsrail'in Gazze'deki operasyonlarına ilişkin soruşturma başlatması, İsrail ve ABD'nin sert tepkisine neden oldu. ABD, UCM'nin İsrailli yetkililer hakkında tutuklama emri çıkarmasını engellemek için yasa tasarısı hazırlıyor. Ayrıca, Khan'ın bir kadın çalışana yönelik cinsel taciz iddiaları da mahkeme içinde huzursuzluğa yol açtı. Bu iddialar, Khan'ın tarafsızlığını ve liderlik yeteneğini sorgulatan bir faktör olarak öne çıkıyor. Oylamaya sunulacak olan önerge, Khan'ın görevden alınması için yeterli desteği bulup bulamayacağı merak konusu. UCM üyesi ülkelerin üçte ikisinin olumlu oy kullanması halinde Khan görevden alınabilecek. Ancak, bu kadar yüksek bir çoğunluğun sağlanması zor görünüyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu gelişme, UCM'nin uluslararası hukuk ve adalet sistemindeki konumunu yeniden gündeme taşıyor. Mahkeme, kurulduğu günden bu yana büyük güçlerin baskısıyla karşı karşıya. ABD, Çin, Rusya gibi ülkeler UCM'ye taraf değil. Khan'ın İsrail-Filistin soruşturması, mahkemenin siyasallaştığı yönündeki eleştirileri artırdı. Öte yandan, insan hakları örgütleri, Khan'ı savaş suçlarını soruşturmadaki kararlılığı nedeniyle destekliyor. Oylama sonucu, sadece Khan'ın kariyerini değil, aynı zamanda UCM'nin gelecekteki soruşturmalarını ve uluslararası toplumun mahkemeye olan güvenini de etkileyecek. Eğer Khan görevden alınırsa, bu UCM'de bir krize yol açabilir. Aksi takdirde, Khan'ın konumu güçlenecek ve soruşturmalarına devam etmesi bekleniyor. Bölgesel olarak, Orta Doğu'da İsrail-Filistin meselesinin uluslararası hukuk boyutu bir kez daha ön plana çıkıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, UCM'ye taraf olmamakla birlikte, uluslararası hukukun üstünlüğüne ve savaş suçlarının cezalandırılmasına verdiği desteği sık sık dile getiriyor. Khan'ın görevden alınma süreci, Türkiye'nin Filistin meselesine ilişkin tutumunu dolaylı olarak etkileyebilir. Türkiye, İsrail'in Gazze'deki operasyonlarını savaş suçu olarak nitelendirirken, Khan'ın bu yöndeki soruşturması Ankara'nın tezlerini güçlendiriyor. Ancak, ABD ve İsrail'in bu soruşturmaya karşı çıkması, Türkiye'nin Batı ile ilişkilerinde yeni bir gerilim unsuru olabilir. Ayrıca, UCM'deki bu kriz, uluslararası adalet mekanizmalarının siyasallaşması konusundaki tartışmaları yeniden alevlendirebilir ve Türkiye'nin bu konudaki pozisyonunu netleştirmesini gerektirebilir.
