Uluslararası Af Örgütü (Amnesty International), Libya makamlarının ülkedeki göçmenlere yönelik şiddetinin giderek arttığını ve Avrupa Birliği'nin (AB) bu ihlallere etkin bir şekilde ortak olduğunu açıkladı. Örgüt, AB'nin Libya'yı 'yabancı düşmanı ve ırkçı' olarak nitelendirdiği bir ülkeyle işbirliği yaparak insan hakları ihlallerine göz yumduğunu belirtti. Bu suçlamalar, Avrupa'nın Akdeniz üzerinden gelen düzensiz göçü engellemek için Libya Sahil Güvenliği ile yürüttüğü işbirliğini daha da yoğunlaştırdığı bir dönemde geldi. Raporda, Libya'da gözaltı merkezlerinde tutulan göçmenlerin sistematik şiddet, işkence ve keyfi alıkoyma gibi insanlık dışı muamelelere maruz kaldığı vurgulanıyor.
Libya'da göçmenlerin karşı karşıya olduğu vahşet
Uluslararası Af Örgütü'nün yayımladığı rapora göre, Libya'daki yetkililer göçmenlere karşı 'daha önce görülmemiş bir şiddet' uyguluyor. Örgüt, 2021 yılından bu yana Libya'nın çeşitli bölgelerinde göçmenlerin toplu halde gözaltına alındığını, fiziksel ve psikolojik işkenceye tabi tutulduğunu ve bazı durumlarda ölüme terk edildiğini belgeledi. Raporda özellikle Trablus, Misrata ve Zaviye gibi şehirlerdeki gözaltı merkezlerinde korkunç koşulların hüküm sürdüğü kaydedildi. Göçmenlerin çoğunlukla Sahra Altı Afrika ülkelerinden geldiği ve Libya üzerinden Avrupa'ya geçmeye çalıştığı ancak bu süreçte yetkililer tarafından alıkonulduğu ifade ediliyor.
Uluslararası Af Örgütü, AB'nin Libya Sahil Güvenliği'ne sağladığı fon ve eğitim desteğinin bu ihlallerde doğrudan rol oynadığını öne sürdü. Örgüte göre, AB destekli Libya Sahil Güvenliği, Akdeniz'de göçmenleri taşıyan tekneleri durdurup göçmenleri Libya'ya geri gönderiyor ve bu kişiler burada şiddet ve kötü muameleyle karşılaşıyor. Örgütün raporu, AB'nin bu politikasının uluslararası hukukun ihlali anlamına geldiğini ve 'geri göndermeme' (non-refoulement) ilkesine aykırı olduğunu vurguluyor.
Avrupa'nın göç politikası ve insan hakları ikilemi
Avrupa Birliği, özellikle 2015 yılından bu yana artan düzensiz göçü engellemek için Libya ile işbirliğini derinleştirdi. AB, Libya Sahil Güvenliği'ne milyonlarca avro yardım sağlarken, aynı zamanda Libya kıyılarında devriye gezmeleri için eğitim ve ekipman desteği verdi. Ancak bu politika, insan hakları örgütleri tarafından sürekli eleştiriliyor. Uluslararası Af Örgütü, BM Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) ve İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW) gibi kuruluşlar, AB'nin bu işbirliğinin Libya'daki göçmenlerin maruz kaldığı şiddeti körüklediğini defalarca dile getirdi.
Son olarak, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve İtalya Başbakanı Giorgia Meloni'nin Libya ile yeni bir mutabakat zaptı imzalamak için girişimlerde bulunması, tepkileri daha da artırdı. Sivil toplum kuruluşları, bu tür anlaşmaların insan hakları ihlallerine 'yeşil ışık' yaktığını savunuyor. Öte yandan, Avrupa ülkeleri göç akınlarını durdurmanın kendi çıkarları için hayati olduğunu ve Libya'nın istikrarsızlıkla mücadele ettiğini belirterek işbirliğinin devam etmesi gerektiğini savunuyor. Bu durum, AB'nin insan hakları söylemi ile güvenlik odaklı pratiği arasında bir çelişki yaratıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Libya'daki gelişmeler, Türkiye'nin Doğu Akdeniz politikası ve düzensiz göçle mücadelesi açısından önem taşıyor. Türkiye, Libya'da BM tarafından tanınan Ulusal Mutabakat Hükümeti'ne askeri ve siyasi destek sağlayan başlıca aktörlerden biri. Libya'da göçmenlere yönelik artan şiddet, bölgesel istikrarsızlığı derinleştirerek Türkiye'ye yönelik düzensiz göç akışını tetikleyebilir. Ayrıca, AB'nin Libya'daki insan hakları ihlallerine ortak olması, Türkiye'nin AB ile göç konusundaki müzakerelerinde elini güçlendirebilir; zira Türkiye, AB'ye karşı sık sık göç anlaşmalarının uygulanmasında adil olmayan yük paylaşımı eleştirileri yöneltmektedir. Türkiye, Libya'daki durumu yakından izlemeli ve insani krizin bölgeye yayılmasını engellemek için diplomatik girişimlerini artırmalıdır.
