İsrail'de ultra-Ortodoks Yahudi topluluğu Harediler, çarşamba akşamı ülkenin kuzeyindeki Beit Lid askeri üssüne girerek zorunlu askerlik hizmetinden kaçmakla suçlanan gençlerin gözaltına alınmasını protesto etti. İsrail ordusu, yüzlerce protestocunun üssün kapılarını zorlayarak içeri girdiğini, bazılarının çitleri aştığını ve güvenlik güçleriyle arbede yaşandığını bildirdi. Olayda hafif yaralanmalar olduğu belirtilirken, ordu 26 kişinin gözaltına alındığını duyurdu. Protesto, İsrail'in en hassas toplumsal meselelerinden birini yeniden gündeme taşıdı: ultra-Ortodoks Yahudilerin askerlik muafiyeti.
Harediler neden askerlik yapmıyor?
İsrail'de Yahudi erkekler için 32 ay, kadınlar için 24 ay süren zorunlu askerlik hizmeti bulunuyor. Ancak ultra-Ortodoks Haredi topluluğu, dini eğitimle meşgul oldukları gerekçesiyle bu hizmetten muaf tutuluyor. Bu muafiyet, İsrail toplumunda uzun süredir tartışma konusu. Laik ve dindar olmayan Yahudiler, eşit yük paylaşımı ilkesine aykırı olduğunu savunurken, Harediler dini çalışmaların devlet için askerlik kadar önemli olduğunu söylüyor. İsrail Yüksek Mahkemesi, geçtiğimiz aylarda Haredi medrese öğrencilerine yönelik askerlik muafiyetini düzenleyen yasayı anayasaya aykırı bularak iptal etmişti. Bunun üzerine ordu, muafiyet hakkını kaybeden yüzlerce Haredi gence askere çağrı yapmaya başladı. Çağrıya uymayan 63 kişi hakkında gözaltı kararı çıkarıldı ve bu karar protestolara yol açtı.
Bölgesel yansımalar ve iç siyaset
Haredi topluluğu, İsrail nüfusunun yaklaşık yüzde 13'ünü oluşturuyor ve yüksek doğum oranlarıyla bu oran hızla artıyor. Topluluk, siyasi partiler aracılığıyla İsrail koalisyon hükümetlerinde önemli bir güce sahip. Başbakan Binyamin Netanyahu'nun koalisyonu, Haredi partilerin desteğine bağımlı durumda. Bu nedenle hükümet, askerlik muafiyeti konusunda Haredilere karşı sert adımlar atmakta zorlanıyor. Ancak Yüksek Mahkeme kararı ve artan toplumsal baskı, hükümeti bir çözüm bulmaya zorluyor. Protestoların büyümesi, İsrail'in iç siyasetinde derin bir krize işaret ediyor. Ayrıca, İsrail ordusunun Gazze'de Hamas'a karşı yürüttüğü savaş sırasında asker ihtiyacının arttığı bir dönemde bu protestolar, güvenlik güçleri üzerinde ek bir baskı oluşturuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İsrail'deki Haredi protestoları doğrudan Türkiye'yi ilgilendirmese de, İsrail'in iç istikrarını etkileyebilecek bir gelişmedir. İsrail'deki siyasi krizler, özellikle koalisyon hükümetlerinin kırılganlığı, dış politika önceliklerini etkileyebilir. Türkiye, son dönemde İsrail ile ilişkileri normalleştirme çabası içinde. Ancak İsrail'deki iç karışıklıklar, özellikle Filistin meselesi ve bölgesel güvenlik konularında Ankara'nın elini güçlendirebilir ya da zayıflatabilir. Ayrıca, Ortadoğu'da dini grupların askerlik muafiyeti gibi hassas konular, laiklik ve din-devlet ilişkileri bağlamında Türkiye'de de benzer tartışmaları akla getirebilir. Ancak şu aşamada gelişmenin Ankara'ya doğrudan bir yansıması beklenmemektedir.
