Birleşmiş Milletler'e (BM) sunulması gereken yeni iklim planlarının (NDC) süresi 18 ay önce dolmasına rağmen, dünya genelindeki ülkelerin dörtte biri hâlâ bu planları teslim etmedi. Mısır, Vietnam, Arjantin ve Filipinler, Paris Anlaşması kapsamında taahhütlerini güncellemeyerek yükümlülüklerini ihlal eden 45 ülke arasında yer alıyor. Bu durum, küresel iklim hedeflerine ulaşma çabalarını ciddi şekilde tehdit ediyor ve uluslararası toplumda endişe yaratıyor.
Gelişmenin Arka Planı
Paris Anlaşması'nın 4. maddesi uyarınca, taraf ülkeler her beş yılda bir Ulusal Katkı Beyanı (NDC) olarak bilinen iklim planlarını güncellemekle yükümlüdür. Bu planlar, her ülkenin sera gazı emisyonlarını azaltma hedeflerini ve bu hedeflere ulaşmak için izleyeceği yolları içerir. 2025 yılı için belirlenen son tarih, 2023'ün sonunda doldu; ancak 45 ülke hâlâ güncellenmiş planlarını BM iklim sekreterliğine sunmadı.
Climate Home News'in analizine göre, bu ülkeler arasında nüfus bakımından büyük ülkelerden bazıları yer alıyor. Mısır, Vietnam, Arjantin ve Filipinler, emisyon azaltım hedeflerini netleştirmemiş olmaları nedeniyle dikkat çekiyor. Ayrıca, bu ülkelerin bazıları fosil yakıt ihracatçısı ya da hızla büyüyen ekonomilere sahip; bu da küresel emisyonların önemli bir kısmını temsil ettikleri anlamına geliyor.
BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) sözcüsü, konuya ilişkin yaptığı açıklamada, tüm ülkeleri taahhütlerini zamanında yerine getirmeye çağırdı ve gecikmelerin küresel iklim hedeflerini baltaladığını vurguladı. Süresi dolan ülkelerin listenin başında, 2024 yılında Birleşik Arap Emirlikleri'nde düzenlenen COP28'de alınan kararların da uygulanması bekleniyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu gecikmeler, küresel ısınmayı 1,5°C ile sınırlama hedefi açısından büyük bir tehdit oluşturuyor. Bilim insanları, mevcut politikaların 2100 yılına kadar sıcaklık artışının 2,8°C'ye ulaşabileceğini öngörüyor. NDC'lerin sunulmaması, ülkelerin emisyon azaltım yükümlülüklerinden kaçınmasına olanak tanıyor ve uluslararası güveni zedeliyor.
Özellikle gelişmekte olan ülkeler, iklim finansmanı ve teknoloji transferi konularında gelişmiş ülkelerden destek beklerken, bu desteğin sağlanamaması gecikmelerin bir nedeni olarak gösteriliyor. Mısır, iklim değişikliğinin etkilerine karşı en savunmasız ülkelerden biri olmasına rağmen, ekonomik kriz ve siyasi öncelikler nedeniyle planını sunamamış görünüyor. Vietnam ise kömür bağımlılığını azaltma sözü vermiş olsa da, enerji geçişi için finansal ve teknolojik desteğe ihtiyaç duyuyor.
Bu durum, Kasım 2024'te Azerbaycan'ın Bakü kentinde yapılacak COP29 öncesinde ülkeler üzerinde baskıyı artırıyor. Uzmanlar, yeni NDC'lerin sunulmamasının, müzakerelerde krize yol açabileceğini ve iklim eylemlerine yönelik güveni azaltacağını belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Paris Anlaşması'nı 2021 yılında onaylamış ve 2053 net sıfır emisyon hedefini açıklamıştır. Bu bağlamda, Türkiye'nin güncellenmiş NDC'sini sunması, uluslararası itibarı ve iklim diplomasisindeki konumu açısından kritik önem taşımaktadır. Söz konusu ülkelerin gecikmesi, küresel iklim rejiminin zayıflamasına işaret etmekte ve Türkiye'nin de dahil olduğu gelişmekte olan ülkelerin finansman ve teknoloji transferi taleplerini haklı çıkarmaktadır. Türkiye, BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi sürecinde aktif rol oynayarak, hem kendi hedeflerini netleştirmeli hem de diğer ülkeleri teşvik etmelidir.
