Ukrayna'nın tek denizaltısı olan Zaporizhzhia'yı 2014 yılında Rusya'nın Kırım'ı ilhak etmesi sırasında Moskova'ya teslim eden eski Ukraynalı denizaltı komutanı Robert Shaheiev'in öldürüldüğü bildirildi. Shaheiev'in, savaşın başlarından bu yana Rusya tarafında yer aldığı ve son olarak işgal altındaki Ukrayna topraklarında Rus güçleriyle birlikte hareket ettiği belirtiliyor. Ukrayna istihbarat kaynaklarına dayandırılan haberler, Shaheiev'in öldürüldüğünü doğrularken, ölümünün koşulları hakkında ayrıntı verilmedi. Bu gelişme, Rusya'nın Kırım'ı ilhakının ardından Ukrayna'nın deniz gücünün sembolü haline gelen bir olayın faillerinden birinin akıbetini gündeme getirdi.
Zaporizhzhia Denizaltısı ve Kırım'ın İlhakı
Robert Shaheiev, Soğuk Savaş döneminde inşa edilen ve 1970'lerden bu yana hizmet veren Zaporizhzhia denizaltısının komutanıydı. Ukrayna'nın bağımsızlığını kazanmasının ardından deniz kuvvetlerine katılan bu eski Sovyet yapımı dizel-elektrik denizaltı, ülkenin tek denizaltısı olma özelliği taşıyordu. Ancak bakım ve modernizasyon eksikliği nedeniyle yıllardır aktif görevde bulunmuyor, sadece eğitim amaçlı kullanılıyordu.
2014 yılında Rusya'nın Kırım'ı ilhak etmesi sırasında, Ukrayna'nın Kırım'daki askeri birlikleri büyük bir kaos içindeydi. Shaheiev'in komuta ettiği denizaltı, o dönemde Ukrayna'nın Kırım'daki deniz üssünde bulunuyordu. Shaheiev, Rus yanlısı güçlerin baskısı altında denizaltıyı Rusya'ya teslim etmeyi kabul etti. Bu olay, Ukrayna'da büyük bir ihanet olarak değerlendirildi ve Shaheiev hakkında gıyaben dava açıldı. Rusya ise denizaltıyı kendi Karadeniz Filosu'na kattı ve ismini değiştirmedi. Ancak denizaltı, yaşı ve bakımsızlığı nedeniyle Rusya tarafından da aktif olarak kullanılmadı ve kısa süre sonra hizmet dışı bırakıldı.
Shaheiev, 2014'ten sonra Rusya'ya yerleşti ve burada yaşamını sürdürdü. Son dönemde ise Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik saldırılarında, işgal altındaki bölgelerde Rus ordusuyla birlikte olduğu öne sürüldü. Ukrayna basını, Shaheiev'in işgal altındaki Melitopol kentinde görüldüğünü ve burada Rus askeri yönetimiyle iş birliği yaptığını iddia etmişti.
Savaşın Gölgesinde Bir Hesaplaşma
Shaheiev'in öldürülmesi, Rusya-Ukrayna savaşında önemli bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Ukrayna, savaşın başından bu yana işgalci güçlerle iş birliği yapan kişileri hedef alan suikastlar düzenlemekle biliniyor. Ancak bu tür eylemlerin sorumluluğunu genellikle üstlenmiyor. Shaheiev'in ölümünün, Ukrayna'nın gözdağı verme ve işbirlikçilere gözdağı verme stratejisinin bir parçası olduğu düşünülüyor.
Bu olay, aynı zamanda Kırım'ın ilhakının üzerinden geçen yıllara rağmen, bu bölgenin hâlâ Ukrayna için sembolik bir önem taşıdığını gösteriyor. Shaheiev'in adı, Ukrayna'da ihanetin sembolü haline gelmişti. Ölümü, Ukrayna kamuoyunda geniş yankı uyandırdı ve sosyal medyada 'hain cezasını buldu' yorumları yapıldı. Rusya tarafından ise konuya ilişkin resmi bir açıklama yapılmadı.
Uzmanlar, Shaheiev'in öldürülmesinin savaşın genel gidişatına doğrudan bir etkisinin olmayacağını, ancak psikolojik bir zafer olarak Ukrayna'nın moralini yükseltebileceğini belirtiyor. Ayrıca, bu tür suikastların, işgal altındaki bölgelerde Rusya'yla iş birliği yapanlar arasında korku yaratarak, işgal yönetiminin işleyişini zorlaştırabileceği ifade ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin Karadeniz'deki çıkarları açısından dolaylı bir öneme sahiptir. Türkiye, Rusya ve Ukrayna arasındaki savaşta denge politikası izlemekte ve Montrö Boğazlar Sözleşmesi çerçevesinde Karadeniz'deki deniz gücü dengesini gözetmektedir. Shaheiev'in öldürülmesi, çatışmanın tarafları arasındaki düşmanlığı derinleştirse de doğrudan Türkiye'yi etkileyecek bir durum değildir. Ancak, Karadeniz'deki güvenlik ortamının istikrarsızlığı, Türkiye'nin bölgedeki enerji hatları ve ticaret yolları üzerindeki etkisi nedeniyle yakından izlenmektedir. Türkiye, bu tür olayların savaşın yayılmasına yol açmaması için itidalli olunması çağrısında bulunmuştur.
