Ukrayna, Rusya'nın insansız hava araçlarıyla gerçekleştirdiği saldırılar sonucu başkent Kiev'de kritik altyapının hasar görmesinin ardından Batılı müttefiklerine çağrıda bulunarak Rusya'ya yönelik yaptırımların daha da sıkılaştırılmasını istedi. Saldırılarda isabet alan köprülerin güvenlik gerekçesiyle kapatılması, kentte ulaşımı felç etti ve günlük yaşamı olumsuz etkiledi. Ukraynalı yetkililer, saldırıların savaşın seyrini değiştirmeye yönelik olduğunu ve uluslararası toplumun daha kararlı adımlar atması gerektiğini vurguluyor.
Saldırıların arka planı ve Kiev'deki durum
Rusya'nın son haftalarda artırdığı insansız hava aracı (İHA) saldırıları, Ukrayna'nın başkenti Kiev'de altyapıyı hedef almaya devam ediyor. Son saldırıda, kentin önemli geçiş noktalarından biri olan ve Dnipro Nehri üzerinde bulunan köprülerden biri İHA'lar tarafından vuruldu. Saldırı sonucu köprüde maddi hasar meydana gelirken, yetkililer yapısal güvenlik endişesiyle köprüyü araç trafiğine kapattı. Bu kapatma, Kiev'de zaten yoğun olan trafiği içinden çıkılmaz bir hale getirdi. Kent sakinleri işlerine giderken saatlerce yolda kaldı, toplu taşıma araçları alternatif güzergâhlara yönlendirildi ancak yetersiz kaldı. Ukrayna acil durum ekipleri köprüde onarım çalışmalarına başladı; ancak hasarın boyutu ve onarım süresi henüz netlik kazanmadı.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, saldırıların ardından yaptığı açıklamada, Rusya'nın sivil altyapıyı hedef alarak halkı sindirmeye çalıştığını belirtti ve Batılı ülkelere seslenerek yaptırımların yetersiz olduğunu söyledi. Zelenski, "Terörü durdurmanın tek yolu, Rusya'nın savaş makinesini besleyen kaynakları kesmektir. Daha fazla yaptırım, daha fazla baskı ve daha fazla hava savunma sistemi çağrımızı yineliyoruz" ifadelerini kullandı. Ukrayna Dışişleri Bakanlığı da bir açıklama yaparak, Rusya'ya yönelik enerji, finans ve teknoloji alanlarındaki yaptırımların genişletilmesi gerektiğini bildirdi.
Kiev Belediye Başkanı Vitali Kliçko, kentteki trafik kaosunun birkaç gün daha sürebileceğini belirterek halktan sabırlı olmalarını istedi. Kliçko, "Köprünün onarımı için uzman ekipler çalışıyor. Ancak alternatif yollar da yoğunluktan dolayı kilitlenmiş durumda. Vatandaşlarımızdan zorunlu olmadıkça özel araçlarıyla trafiğe çıkmamalarını rica ediyoruz" dedi. Şehir yönetimi, metro seferlerini artırdığını ve bazı güzergâhlarda ücretsiz otobüs seferleri düzenlediğini duyurdu.
Uluslararası tepkiler ve yaptırım çağrıları
Ukrayna'nın yaptırım çağrısına ABD ve Avrupa Birliği'nden henüz resmi bir yanıt gelmedi. Ancak son dönemde Batı başkentlerinde Rusya'ya yönelik yeni yaptırım paketleri üzerinde çalışıldığı biliniyor. AB, Rus elmaslarına yönelik yaptırım ve Moskova'nın yaptırımları delmek için kullandığı üçüncü ülke bağlantılarını hedef alan düzenlemeleri tartışıyor. ABD Hazine Bakanlığı ise Rusya'nın savunma sanayisine girdi sağlayan şirketlere yönelik yeni kısıtlamalar getirmeyi planlıyor.
Uzmanlar, Rusya'nın İHA saldırılarını yoğunlaştırmasının birkaç amacı olduğunu belirtiyor: Ukrayna'nın enerji altyapısını kış aylarında çökertmek, Batı'nın Ukrayna'ya verdiği desteğin sürdürülebilirliğini sorgulatmak ve cephe hattında ilerleyemediği için sivil hedeflerle psikolojik baskı oluşturmak. Kiev merkezli düşünce kuruluşu Penta'nın analistine göre, Rusya'nın elindeki İHA stokları azalırken İran'dan tedarik ettiği yeni modellerle saldırıları sürdürmeye çalışıyor. Batı'nın hava savunma sistemleri tedariki ise zaman alıyor.
NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, geçtiğimiz günlerde yaptığı açıklamada, ittifakın Ukrayna'ya hava savunma desteğini artıracağını ancak bunun bir anda mümkün olmadığını söylemişti. Stoltenberg, "Ukrayna'nın gökyüzünü korumak için daha fazla sisteme ihtiyacı var. Müttefikler ellerindeki imkânları seferber ediyor" demişti.
Bölgesel ve küresel boyut
Rusya-Ukrayna savaşı, 2022 Şubat'ından bu yana devam ediyor ve cephe hattında büyük çaplı değişiklikler yaşanmıyor. Ancak son aylarda Rusya, cephede savunma pozisyonunda kalırken, Ukrayna'nın karşı taarruzunun beklenen başarıyı getirmemesi Batı'da hayal kırıklığı yarattı. Bu durum, Ukrayna'nın yaptırım taleplerinin daha güçlü bir şekilde dile getirilmesine neden oluyor. Kiev, yaptırımların Rusya'nın savaş kapasitesini ciddi şekilde kısıtlayacağını savunurken, bazı Batılı ülkeler yaptırımların küresel ekonomiye etkileri konusunda temkinli davranıyor.
Özellikle enerji fiyatlarındaki dalgalanmalar ve tahıl koridoru anlaşmasının askıya alınması, küresel gıda güvenliğini tehdit ediyor. Türkiye'nin arabuluculuğuyla sağlanan tahıl koridoru anlaşması, Rusya'nın çekilmesiyle sekteye uğramış, ardından yeni bir mekanizma arayışı başlamıştı. Savaşın uzaması, Karadeniz'deki jeopolitik dengeleri de etkiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Rusya-Ukrayna savaşı ve Batı'nın yaptırım tartışmaları, Türkiye'nin denge politikası açısından kritik önem taşıyor. Türkiye, hem Ukrayna'ya insansız hava aracı satışı yaparak askeri destek veriyor hem de Rusya ile enerji, ticaret ve turizm ilişkilerini sürdürüyor. Kiev'deki altyapı saldırıları ve yaptırım çağrıları, Türkiye'nin arabuluculuk rolünü ve tahıl koridoru gibi girişimlerini yeniden gündeme getirebilir. Ayrıca Karadeniz'de artan gerilim, Türkiye'nin güvenlik kaygılarını artırıyor. Yaptırımların sıkılaşması, Türk iş dünyasının Rusya ile ticaretinde zorluklar yaratabilir; bu nedenle Ankara, yaptırımların kapsamını dikkatle izliyor. Savaşın uzaması, Türkiye'nin enerji arz güvenliği ve bölgesel istikrar açısından riskleri büyütüyor.
