Polonya Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki'nin, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'ye verilen Polonya'nın en yüksek devlet nişanı Beyaz Kartal Nişanı'nı iade etme kararı, Kiev'de büyük tepkiye yol açtı. Ukraynalı yetkililer bu kararı "kabul edilemez" ve "tarihsel hafızaya saygısızlık" olarak nitelendirirken, iki ülke arasındaki zaten karmaşık olan ilişkilerde yeni bir gerilim başlattı.
Gelişmenin arka planı
Beyaz Kartal Nişanı, Polonya'nın en prestijli devlet ödülü olarak kabul ediliyor ve genellikle yabancı devlet başkanlarına veriliyor. Zelenskiy, 2022 yılında Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik tam kapsamlı işgalinin hemen ardından, Polonya'nın Ukrayna'ya verdiği destek ve dayanışmanın simgesi olarak bu nişanla onurlandırılmıştı. Ancak Nawrocki'nin bu kararı, özellikle Volhinya katliamı olarak bilinen ve Ukrayna ile Polonya arasında uzun süredir tartışma konusu olan tarihi olayla ilgili Ukrayna'nın tutumuna duyulan rahatsızlıktan kaynaklanıyor. Polonyalı yetkililer, Ukrayna'nın bu trajik olayı tam olarak tanımadığını ve kurbanları anma konusunda yetersiz kaldığını savunuyor.
Nawrocki, konuyla ilgili yaptığı açıklamada, "Zelenskiy'nin Ukrayna halkının Rus saldırganlığına karşı kahramanca direnişine saygımız tam. Ancak bu nişan, aynı zamanda Polonya'nın tarihi hafızasına ve adalet talebine duyulan saygıyı da gerektirir. Ukrayna'nın Volhinya katliamı konusundaki tutumu, bu saygının sürdürülmesine engel teşkil ediyor" ifadelerini kullandı. Ukrayna Dışişleri Bakanlığı ise yaptığı yazılı açıklamada, "Bu karar, iki ülke arasında yıllardır süren stratejik ortaklığa ve karşılıklı güvene indirilmiş bir darbedir. Ukrayna, tarihsel tartışmaların gölgesinde bırakılmamalıdır" dedi.
Bölgesel ve küresel boyut
Polonya-Ukrayna ilişkileri, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinden bu yana stratejik bir boyut kazanmıştı. Polonya, Ukrayna'ya en fazla askeri ve insani yardım sağlayan ülkelerden biri olurken, Ukraynalı mültecilere ev sahipliği yapmış ve Ukrayna'nın Avrupa Birliği ile NATO üyeliği sürecini güçlü bir şekilde desteklemişti. Ancak tarihsel meseleler, özellikle Volhinya katliamı, iki ülke arasında sürekli bir gerginlik kaynağı olarak kaldı. Bu son gelişme, Polonya'nın Ukrayna'ya verdiği desteğin sorgulanmasına ve Ukrayna'nın uluslararası alanda yalnızlaşmasına yol açabilir.
Uzmanlara göre bu karar, Polonya'nın iç siyasetindeki milliyetçi unsurların etkisi ve yaklaşan seçimler öncesi kamuoyuna yönelik bir adım olarak da değerlendirilebilir. Ancak uluslararası düzeyde, özellikle NATO ve AB üyesi ülkeler arasında Ukrayna'ya desteğin azalmaması gerektiği yönünde endişeler de bulunuyor. ABD ve AB yetkilileri, her iki ülkeye de itidal çağrısı yaparken, tarihsel konuların güncel jeopolitik krizlerin gölgesinde kalmaması gerektiğini vurguluyor.
Rusya ise bu gelişmeyi, Batı'nın Ukrayna konusundaki birliğinin çatırdadığına dair bir işaret olarak kullanmaya başladı. Kremlin sözcüsü Dmitri Peskov, "Polonya'nın bu kararı, Ukrayna liderliğinin tarihsel gerçekleri kabul etmek istemeyen tutumunun bir sonucudur. Bu, Batı'nın Ukrayna'ya verdiği sınırsız desteğin sürdürülemez olduğunu gösteriyor" dedi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin Ukrayna ve Polonya ile olan ikili ilişkileri açısından dolaylı da olsa önem taşıyor. Türkiye, Rusya-Ukrayna savaşında arabulucu rolü üstlenirken, aynı zamanda hem Ukrayna'ya askeri ve insani yardım sağlıyor hem de Rusya ile dengeli bir ilişki yürütüyor. Polonya-Ukrayna arasındaki bu tür bir gerilim, Türkiye'nin bölgesel istikrar ve Ukrayna'nın toprak bütünlüğüne verdiği destek doğrultusunda endişelerini artırabilir. Ayrıca, Türkiye'nin NATO içindeki konumu ve Polonya ile stratejik ortaklığı göz önüne alındığında, Ankara'nın bu süreçte yapıcı bir diyalog çağrısı yapması ve tansiyonu düşürmeye yönelik girişimlerde bulunması beklenebilir. Bölgesel istikrar açısından, Ukrayna'ya yönelik uluslararası desteğin zayıflaması, Türkiye'nin de menfaatlerine ters düşecektir.
