Ukrayna ordusu, savaşın yıpratıcı yükünü omuzlayan askerlerine bir nebze olsun nefes aldırmak amacıyla sabit süreli sözleşme modeline geçiyor. Ancak bu düzenleme, yıllardır açık uçlu hizmet vermek zorunda kalan yorgun birlikler için "geç kalınmış ve yetersiz" bir adım olarak değerlendiriliyor. Ukrayna Savunma Bakanlığı'nın hayata geçirdiği yeni düzenlemeyle askerlere belirli bir süre sonunda terhis olma veya sözleşme yenileme hakkı tanınıyor. Fakat uzmanlar ve sahada görev yapan askerler, bu reformun savaşın psikolojik ve fiziksel yükünü hafifletmekten uzak olduğunu vurguluyor.
Sabit süreli sözleşmeler: Bir rahatlama mı, yoksa geçici bir çözüm mü?
Ukrayna ordusunda 2022 Şubat'ında başlayan geniş çaplı işgalin ardından askerlik hizmeti süresiz olarak uzatılmış, bu durum özellikle cephe hattında görev yapan askerler arasında moral bozukluğuna ve tükenmişlik sendromuna yol açmıştı. Yeni düzenleme kapsamında askerler artık 12, 24 veya 36 aylık sabit süreli sözleşmeler imzalayabilecek. Sözleşme süresi sonunda isteyen askerler terhis olabilecek, isteyenler ise sözleşmelerini yenileyebilecek. Bu uygulama, bir yandan askerlik hizmetinin artık öngörülebilir olmasını sağlarken, diğer yandan askerlerin savaşın bitimini beklemeden belirli bir süre sonra ordudan ayrılabilme imkânı sunuyor.
Ancak Kiev'de görevli askeri analist Andriy Kovalenko'ya göre, bu düzenlemenin pratikte bir anlam ifade etmesi için savaşın seyrinde köklü bir değişiklik olması gerekiyor. Kovalenko, "Askerler sözleşme süresi boyunca cephede kalacak. Savaş bitmediği sürece, sözleşme süresinin sonunda terhis olmak istemeyenler de olacaktır. Çünkü arkadaşlarını bırakıp gitmek istemiyorlar" diyor. Ayrıca, sözleşmeli sistemin işleyebilmesi için yeni asker alımlarının da sürekli olması gerekiyor. Ukrayna'nın zaten sınırlı olan insan kaynağı, bu modelin başarı şansını düşürüyor.
Askerlerin sesi: "Reformlar sözde kalıyor"
Donbas cephesinde iki yıldır görev yapan 35 yaşındaki Ukraynalı asker Maksym, sabit süreli sözleşme uygulamasını duyduğunda ilk tepkisini "Keşke bir yıl önce gelseydi" sözleriyle dile getiriyor. Maksym, "Biz artık tükenmiş durumdayız. Sürekli aynı yerde, aynı savaşın içindeyiz. Bu düzenleme en azından bir ışık görmemizi sağlıyor," diye ekliyor. Ancak birçok asker gibi o da reformların sahada karşılığının olmadığını düşünüyor.
Ukrayna ordusunda görevli başka bir asker olan Yuri ise, "Bu düzenleme, savaşın bitmediği sürece askerlerin terhis olmasını mümkün kılmıyor. Sözleşme süresi sona erse bile, savaş devam ediyorsa askerlerin gitmesine izin verilmeyebilir. Bu bir güvence değil," diyerek sistemin belirsizliğine dikkat çekiyor. Askeri yetkililer ise, yasa gereği savaş halinde terhislerin sınırlandırılabileceğini, ancak bu tür bir uygulamanın şimdilik gündemde olmadığını söylüyor.
Savaşın yorgun askerleri: Psikolojik boyut
Uzun süreli savaş, Ukrayna ordusunda ciddi psikolojik sorunlara yol açıyor. Savaşın başında vatanseverlik duygularıyla cepheye koşan askerler, artık tükenmişlik, depresyon ve travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) gibi sorunlarla mücadele ediyor. Ukrayna Sağlık Bakanlığı verilerine göre, 2024 yılı itibarıyla askerler arasında TSSB vakaları yüzde 40 oranında arttı. Sabit süreli sözleşme uygulaması, en azından askerlere belirli bir süre sonunda savaştan uzaklaşma şansı vererek bu sorunlara kısmi bir çözüm sunabilir. Ancak psikiyatrist Dr. Olena Shevchenko, "Bir askerin savaşın ortasında terhis olması, onu savaşın psikolojik etkilerinden hemen kurtarmaz. Rehabilitasyon ve psikolojik destek hizmetleri de en az sözleşmeler kadar önemli," diyerek eksikliklere işaret ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Ukrayna ordusundaki reform süreci, Türkiye açısından dolaylı ancak önemli bir gelişmedir. Türkiye, Karadeniz'deki dengeler ve Ukrayna ile olan savunma sanayii iş birliği çerçevesinde bu süreci yakından takip etmektedir. Ukrayna ordusunun moral ve lojistik sorunları, savaşın seyrini etkileyebilir; bu da Türkiye'nin arabuluculuk çabaları ve bölgesel istikrar arayışları açısından belirleyici olabilir. Ayrıca, Ukrayna'daki askeri insan kaynağı sorunları, Türk savunma sanayiinin İHA/SİHA gibi sistemlerle Ukrayna'ya desteğinin önemini artırmaktadır. Türkiye'nin enerji güvenliği ve Karadeniz ticaret yollarının güvence altına alınması için Ukrayna'nın askeri dayanıklılığı kritik bir faktördür. Bu reformların başarısı, Türkiye'nin bölgedeki diplomatik ve ticari çıkarlarını da doğrudan etkileyecektir.
