Ukrayna, savaşın ortasında dijital altyapısını güvence altına almak için yapay zeka (YZ) sistemlerinde önemli bir stratejik değişikliğe gidiyor. Ukrayna Dijital Dönüşüm Bakanlığı üst düzey bir yetkilisi, ülkenin kendi sunucularında bağımsız olarak çalıştırılabilecek yapay zeka modellerini tercih edeceğini duyurdu. Bu karar, Kiev'in devlet hizmetleri, iş dünyası ve askeri operasyonlar için kullandığı dijital araçların, tedarikçi firmaların kısıtlama veya kapatma riskine karşı korunması amacını taşıyor. Yetkili, 7 Temmuz'da yaptığı açıklamada, “Operatörlerin kontrolü dışında çalışan AI modellerini seçeceğiz” ifadelerini kullandı.
Gelişmenin arka planı: Dijital bağımsızlık arayışı
Ukrayna, Rusya'nın 2022'de başlattığı geniş çaplı işgalin ardından dijital dönüşüm ve siber güvenlik alanında büyük adımlar attı. Devlet hizmetlerinin dijitalleşmesi, savaşın getirdiği zorluklara rağmen hız kesmeden devam etti. Ancak Kiev, yabancı teknoloji şirketlerine bağımlılığın yarattığı risklerin farkında. Özellikle askeri amaçlarla kullanılan yapay zeka sistemlerinin, tedarikçi ülkelerin veya firmaların kontrolüne girmesi halinde Ukrayna'nın kritik operasyonlarının etkilenebileceği endişesi, bu yeni politikanın temelini oluşturuyor.
Yetkili, Ukrayna'nın artık “açık kaynak kodlu veya şirketlerin doğrudan müdahale edemeyeceği” AI modellerine yöneleceğini vurguladı. Bu, özellikle ABD merkezli teknoloji şirketlerinin sağladığı bulut tabanlı hizmetlere alternatif arayışını yansıtıyor. Ukrayna, savaş boyunca Microsoft, Amazon ve Google gibi firmaların bulut hizmetlerinden yoğun şekilde yararlanmıştı. Ancak bu hizmetlerin savaşın gidişatına göre kesintiye uğrayabileceği veya kısıtlanabileceği ihtimali, bağımsız bir dijital altyapı kurma gerekliliğini ortaya çıkardı.
Bölgesel ve küresel boyut: Teknoloji savaşları ve egemenlik
Ukrayna'nın bu hamlesi, küresel çapta artan teknolojik bağımsızlık eğilimlerinin bir parçası olarak değerlendiriliyor. Birçok ülke, özellikle ABD ve Çin merkezli teknoloji devlerine olan bağımlılığını azaltmak için yerli çözümler geliştirmeye çalışıyor. Ukrayna'nın savaş ortamında aldığı bu karar, diğer çatışma bölgelerindeki ülkeler için de bir model oluşturabilir. Örneğin, Tayvan gibi benzer güvenlik tehditleriyle karşı karşıya olan ülkeler, Ukrayna'nın deneyiminden ders çıkarabilir.
AB ve NATO üyesi ülkeler de, savunma amaçlı yapay zeka kullanımında bağımsızlığa önem veriyor. Ukrayna'nın bu stratejisi, Batılı müttefikler tarafından da dikkatle izleniyor. Uzmanlar, Ukrayna'nın kendi sunucularında çalışan AI modellerine geçişinin, siber güvenlik açısından da avantaj sağlayacağını belirtiyor. Çünkü bulut tabanlı sistemler, teorik olarak dışarıdan bir saldırganın hedefi haline gelebilirken, yerel sunucular daha kontrollü bir ortam sunuyor.
Öte yandan, bu geçiş sürecinin maliyeti ve teknik zorlukları da bulunuyor. Ukrayna'nın mevcut altyapısı, büyük ölçekli AI modellerini çalıştırmak için yeterli donanıma sahip olmayabilir. Ancak Kiev, uluslararası destek ve yerli girişimlerle bu açığı kapatmayı hedefliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Ukrayna'nın yapay zeka sistemlerinde bağımsızlık arayışı, Türkiye'nin savunma sanayii ve dijital dönüşüm politikaları açısından önemli bir örnek teşkil ediyor. Türkiye, özellikle SİHA'lar ve diğer askeri platformlarda yapay zeka kullanımını artırırken, yazılım ve donanım bağımlılığını azaltmaya yönelik adımlar atıyor. Ukrayna'nın bu hamlesi, Türk savunma şirketlerinin kendi AI çözümlerini geliştirmesi ve ihraç etmesi için bir pazar fırsatı da yaratabilir. Ayrıca, Türkiye'nin Ukrayna ile savunma ve teknoloji alanındaki iş birliği düşünüldüğünde, bu politika değişikliğinin iki ülke arasındaki ortak projelere yansıması muhtemel. Küresel ölçekte ise Türkiye, teknolojik egemenlik kavramını benimseyen ülkeler arasında yer alarak, Ukrayna gibi ülkelerin deneyimlerinden ders çıkarabilir.
