Uganda, başkentini Kampala'dan ülkenin kuzeyinde yer alan ve büyük ölçüde gelişmemiş bir kasabaya taşımayı tartışıyor. Yaklaşık 120 kilometre (75 mil) uzaklıktaki bu yeni yerleşim alanı, Kampala'nın kronikleşen trafik sıkışıklığı ve altyapı yatırımlarındaki zorluklar nedeniyle gündeme geldi. Hükümet yetkilileri, başkentin taşınmasının ülkenin ekonomik büyümesini sürdürebilmesi için stratejik bir adım olabileceğini belirtiyor.
Kampala'nın Altyapı Kabusu ve Taşınma Fikrinin Doğuşu
Kampala, Doğu Afrika'nın en hızlı büyüyen şehirlerinden biri. Ancak bu hızlı büyüme, beraberinde ciddi sorunları getirdi. Şehirde her gün on binlerce araç trafiğe çıkıyor ve ana arterlerde saatler süren kuyruklar oluşuyor. Uzmanlar, mevcut altyapının bu yükü kaldıramadığını ve yeni yolların açılmasının, mevcut yapılaşma nedeniyle neredeyse imkânsız hale geldiğini vurguluyor. Ayrıca, şehirdeki kanalizasyon, su ve elektrik sistemleri de artan nüfusa cevap veremiyor.
Hükümet, bir süredir başkenti taşıma fikrini çeşitli platformlarda dile getiriyor. Devlet Başkanı Yoweri Museveni, geçmiş konuşmalarında Kampala'nın planlamasının yanlış yapıldığını ve şehrin artık sürdürülebilir olmadığını ifade etmişti. Önerilen yeni başkent, Kampala'nın kuzeyinde, Luwero bölgesinde yer alan ve şu anda sadece küçük bir yerleşim olan bir alan. Bölgenin geniş arazileri ve düşük nüfus yoğunluğu, planlı bir şehir kurulması için avantaj olarak görülüyor.
Ancak taşınma planı beraberinde büyük maliyetleri de getiriyor. Yeni başkentin inşası için milyarlarca dolar gerekiyor. Parlamento binaları, bakanlıklar, yargı organları, diplomatik temsilcilikler ve konut alanları sıfırdan kurulacak. Ayrıca, bu yeni şehre ulaşımı sağlayacak yollar, demiryolları ve havaalanı gibi altyapı yatırımları da yapılmalı. Ekonomistler, bu projenin Uganda'nın yıllık bütçesinin önemli bir kısmını emebileceğini ve diğer kamu hizmetlerine ayrılacak kaynakları azaltabileceğini belirtiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Afrika'da Başkent Taşıma Trendi
Uganda'nın bu tartışması, aslında Afrika'da son yıllarda görülen bir trendin parçası. Nijerya, 1991'de başkentini Lagos'tan Abuja'ya taşımıştı. Tanzanya, Dodoma'yı başkent yapma sürecini yıllardır sürdürüyor. Fildişi Sahili, Yamoussoukro'yu başkent ilan etmiş olsa da ekonomik merkez olarak Abidjan öne çıkmaya devam ediyor. Bu örnekler, başkent taşımanın uzun vadeli bir vizyon gerektirdiğini ve genellikle on yıllar sürdüğünü gösteriyor.
Uganda için ise durum daha karmaşık. Ülke, Doğu Afrika Topluluğu'nun (EAC) önemli bir üyesi ve bölgesel ticaretin kalbinde yer alıyor. Kampala, aynı zamanda Ruanda, Burundi, Güney Sudan ve hatta Doğu Kongo'ya yapılan ticaretin önemli bir aktarma merkezi. Başkentin taşınması, bu ticaret yollarını ve lojistik ağlarını da etkileyebilir. Yeni başkentin, mevcut ticari merkezlere olan mesafesi, iş dünyası için ek maliyetler anlamına gelebilir.
Öte yandan, Çin gibi küresel aktörlerin Afrika'daki altyapı yatırımları, bu tür büyük projelerin finansmanında rol oynayabilir. Uganda, Çin ile yakın ilişkilere sahip ve Çinli şirketler ülkede birçok altyapı projesini üstlenmiş durumda. Ancak borç yükü endişeleri, yeni bir başkent projesinin finansmanını zorlaştırabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Uganda'nın başkentini taşıma tartışması, doğrudan Türkiye'yi ilgilendirmese de, Afrika'daki kentsel dönüşüm ve altyapı projeleri Türk müteahhitlik firmaları için fırsatlar sunabilir. Türkiye, son yıllarda Afrika'da önemli altyapı projelerine imza attı ve Uganda da bu ülkeler arasında. Eğer taşınma projesi hayata geçerse, Türk şirketleri inşaat, ulaşım ve enerji alanlarında görev alabilir. Ayrıca, Türkiye'nin Afrika'daki ekonomik ve diplomatik etkinliğini artırma stratejisi kapsamında, böyle büyük ölçekli projelerde yer almak, Ankara'nın kıtadaki nüfuzunu güçlendirebilir. Ancak projenin finansmanı ve siyasi istikrar, Türk yatırımcılar için risk faktörü olarak öne çıkıyor.
