ABD Başkanı Donald Trump'ın, uçak gemilerinde elektromanyetik mancınık ve asansör sistemlerine yönelik uzun süredir devam eden eleştirileri, Donanma'yı buharlı kataraktlara geri dönüş konusunda zorlu bir kararın eşiğine getirdi. Ancak uzmanlar, bu geri dönüşün maliyetinin yüksek olacağını ve halihazırda yoğun baskı altında olan güç üzerinde ciddi etkiler yaratabileceğini belirtiyor. Ford sınıfı uçak gemilerinde kullanılan Elektromanyetik Uçak Fırlatma Sistemi (EMALS) ve Gelişmiş Mühimmat Asansörleri (AWE), Trump tarafından defalarca eleştirilmişti.
Gelişmenin arka planı
Ford sınıfı gemiler, geleneksel buhar gücüyle çalışan sistemlerin yerini alan EMALS ve AWE gibi son teknoloji sistemlerle donatılmıştır. EMALS, uçakları pist boyunca hızlandırmak için elektromanyetik alan kullanırken, AWE mühimmat yükleme sürecini otomatikleştirir. Bu sistemler, daha az bakım gerektirmesi ve daha hassas kontrol sağlaması nedeniyle devrim niteliğinde kabul ediliyor. Ancak Trump, bu sistemlerin pahalı ve güvenilmez olduğunu savunuyor. 2017'de yaptığı açıklamada, 'Elektromanyetik mancınıkların ne işe yaradığını anlamıyorum. Buharlı mancınıklar çok daha iyi çalışıyordu ve daha ucuzdu' ifadelerini kullanmıştı.
Donanma yetkilileri ise EMALS ve AWE'nin uzun vadede daha verimli olduğunu ve buhar sistemlerine geri dönüşün milyarlarca dolarlık ek maliyetler getireceğini vurguluyor. Ayrıca, bu geri dönüşün gemilerin tasarımında köklü değişiklikler gerektireceği için birkaç yıl alacağını ve mevcut inşaat süreçlerini aksatacağını belirtiyorlar. Ford sınıfı gemilerin ilki olan USS Gerald R. Ford, 2017'de hizmete girmişti ve halen EMALS ile çalışan ilk ve tek gemi konumunda. John F. Kennedy ve Enterprise gibi diğer Ford-sınıfı gemiler de inşa aşamasında.
Trump'ın önerisi, bu gemilerin tasarımlarının değiştirilmesini gerektireceği için maliyetlerin artmasına neden olacaktır. Savunma analistleri, bir geminin buhar sistemine dönüştürülmesinin yaklaşık 1 ila 2 milyar dolara mal olabileceğini tahmin ediyor. Ayrıca, bu değişimin ABD Donanması'nın zaten sıkışık olan bütçesine ek yük getireceği ve filonun modernizasyon planlarını olumsuz etkileyeceği belirtiliyor.
Bölgesel veya küresel boyut
ABD Donanması, Çin'in artan deniz gücü karşısında savaş gemilerinin modernizasyonunu hızlandırmaya çalışıyor. Ford sınıfı gemiler, bu stratejinin merkezinde yer alıyor. Buhar sistemlerine geri dönüş, ABD'nin savunma sanayii ve askeri teknoloji alanındaki liderliğini zayıflatabilir. Ayrıca, bu durum müttefikler nezdinde ABD'nin askeri teknolojiye olan güvenini sorgulatabilir. Özellikle İngiltere, Fransa ve Çin gibi ülkeler, uçak gemilerinde elektromanyetik sistemler üzerinde çalışmalar yürütüyor. ABD'nin geri adım atması, bu ülkelerin de kendi programlarını gözden geçirmesine yol açabilir.
Uzmanlar, bu hararetli tartışmanın aslında Trump'ın ABD Donanması'ndaki reform çabalarının bir parçası olduğunu değerlendiriyor. Ancak, bu adımın operasyonel hazırlık açısından riskleri bulunuyor. Donanma, son yıllarda bakım gecikmeleri ve personel sıkıntısıyla mücadele ediyor. Buhar sistemlerine geçiş, gemilerin eğitim ve bakım süreçlerini yeniden şekillendireceği için bu sorunları daha da derinleştirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD Donanması'nın uçak gemisi teknolojisindeki bu olası geri adımı, Türkiye gibi müttefik ülkelerin savunma stratejilerini etkileyebilir. Türkiye, kendi uçak gemisi projeleri üzerinde çalışmasa da, NATO'nun deniz güvenliği mimarisinin önemli bir parçasıdır. Bu gelişme, ABD'nin askeri teknolojideki güvenilirliği konusunda soru işaretleri yaratabilir ve Türkiye'nin savunma sanayii bağımsızlığını artırma çabalarını haklı çıkarabilir. Ayrıca, Türkiye'nin insansız hava aracı ve gemi inşa projelerindeki ilerleyişi, benzer teknolojik dönüşümleri daha esnek bir şekilde yönetme kapasitesine işaret ediyor.
