Kıymetli madenlerde izlenebilirlik, son yıllarda birçok ülkenin gündeminde. Türkiye'nin bu alandaki yapısı, Kıymetli Maden Takip Sistemi (KMTS) adıyla üretim aşamasına odaklanan bir kimliklendirme mimarisine dayanıyor.
Yasal çerçeve
Sistemin dayanağı, 23 Şubat 2023 tarihli ve 32113 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2023/1 sayılı Tebliğdir. Sistemi kurma ve işletme görevi Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğüne verilmiştir. Kapsamda granül gümüş hariç standart işlenmemiş kıymetli madenler ile basılı kıymetli madenler yer alır.
Aktörler ve iş bölümü
Mimarinin dört ana aktörü var. Hazine ve Maliye Bakanlığı politika, mevzuat, rafineri faaliyet izni ve gözetimden sorumlu. Darphane sistemin sahibi ve işleticisi olarak benzersiz kod ile güvenlikli etiket tedarikini, ürün ve ambalaj onayını ve denetimi yürütüyor. Rafineriler ürün ve ambalaj tanımı, etiket siparişi, üretim, kod eşleştirme, aktivasyon ve stok giriş/çıkış kaydından sorumlu. Borsa İstanbul ise Borsa Rafineri Listesi ve ilgili piyasa standartlarını taşıyor.
Bu iş bölümünün pratikte nasıl işlediği, mevzuat maddeleriyle birlikte KMTS nasıl çalışır başlığı altında ayrıntılandırılmış durumda.
Kimliklendirme akışı
Ürün bilgileri ile KMTS benzersiz kodu rafineride, Darphane tarafından sağlanan cihazlarla eşleştiriliyor ve aktivasyonla ürün kaydı oluşturuluyor. Ürün Grup Kodu (SKU), ambalaj Darphane Ambalaj Onay Merkezince onaylandıktan sonra KMTS tarafından üretiliyor ve yalnızca rafineriler ile sisteme tabi tüzel kişilerle paylaşılıyor.
Rafinerilerin etiketli ürün stok giriş ve çıkışlarını sevk irsaliyesi ve benzeri belgelerle KMTS'ye kaydetmesi zorunlu. Ambalaj bütünlüğü bozulmuş ürünler tekrar satışa konu edilemiyor.
Güvenlikli etiketin biçimi sabit değil
Güvenlikli etiket veya işaret, açık ve gizli güvenlik özellikleri taşıyabiliyor. Darphane uygun görürse yüksek güvenlikli kâğıt ya da film bandrol, RFID etiket veya plastik kart biçiminde olabiliyor. Yani tek bir fiziksel standart yerine, işlevsel bir tanım tercih edilmiş.
Sistemin tüketiciye bakan yüzü
Darphane'nin 12 Ağustos 2026 tarihli güncel Usul ve Esaslar metni, benzersiz kodu dijital olarak üretilen ve özel şekilde şifrelenmiş bir kod olarak tanımlıyor; teknik ayrıntıların paydaşlara yönelik kılavuzlarda açıklanacağını belirtiyor. Metin, üçüncü taraf web API'si, tüketici sorgulama ekranı veya açık entegrasyon sözleşmesi tanımlamıyor.
Bu, sistemin bir B2B kayıt altyapısı olarak kurgulandığını gösteriyor. Tüketici tarafındaki kapsam ve sınırlar KMTS nedir rehberinde ele alınıyor.
Değerlendirme
Model, izlenebilirliği perakende noktasında değil üretim noktasında kuruyor. Bu tercih, sistemi uygulanabilir kılıyor: kontrol edilecek aktör sayısı sınırlı ve denetlenebilir. Buna karşılık tüketicinin doğrudan sorgulayabileceği bir yüzeyin bulunmaması, bilgi asimetrisini kısa vadede sürdürüyor.
