Tayvan merkezli çip devi TSMC (Taiwan Semiconductor Manufacturing Company), Amerika Birleşik Devletleri’ndeki üretim tesislerini genişletmek için 100 milyar dolarlık ek yatırım yapacağını açıkladı. Şirket, bu yatırımın “ileri teknoloji ve yüksek ücretli işler” yaratacağını belirtirken, ABD’deki toplam taahhüdünü 265 milyar dolara çıkardı. Karar, küresel çip tedarik zincirinde yaşanan darboğazların ardından ABD’nin yerli üretimi artırma çabaları kapsamında değerlendiriliyor.
Yatırımın Arka Planı ve Detayları
TSMC, 2020 yılında Arizona’da 12 milyar dolarlık bir tesis inşa etme kararı almış; daha sonra bu yatırımı 40 milyar dolara çıkarmıştı. Yeni açıklanan 100 milyar dolarlık paketle birlikte şirket, ABD’de üç fabrika kurmayı hedefliyor. Tesislerin 2028 yılına kadar faaliyete geçmesi planlanıyor. Üretimin büyük kısmının 2 nanometre ve daha ileri teknoloji çiplere odaklanması bekleniyor. Bu çipler, yapay zeka, savunma ve otomotiv sektörlerinde kritik öneme sahip.
ABD yönetimi, CHIPS Yasası kapsamında yerli yonga üretimini teşvik etmek için 52 milyar dolarlık sübvansiyon sağlamıştı. TSMC, bu fondan yararlanmak için başvuruda bulundu ve şimdiye kadar 6.6 milyar dolar hibe almaya hak kazandı. Ancak şirket, özellikle nitelikli işgücü bulma ve inşaat maliyetlerindeki artış gibi zorluklarla karşı karşıya.
Küresel ve Bölgesel Boyut
Bu yatırım, ABD’nin Çin’e olan teknolojik bağımlılığını azaltma stratejisinin bir parçası. TSMC’nin Tayvan’daki ana üretim tesisleri, Çin’in olası bir müdahalesi durumunda küresel çip arzını tehdit edebilecek bir konumda. ABD’deki yeni tesisler, bu riski azaltarak Batılı ülkeler için bir güvence oluşturacak. Ayrıca, Avrupa Birliği ve Japonya da kendi çip üretim kapasitelerini artırmak için benzer teşvik programları başlatmış durumda. Bu gelişme, küresel yarı iletken pazarında rekabeti kızıştıracak gibi görünüyor.
Öte yandan, TSMC’nin ABD’ye yatırım yapmasının Tayvan ekonomisi üzerinde de etkileri olabilir. Şirketin daha fazla üretimi yurtdışına kaydırması, ada ekonomisinin “Silikon Ada” kimliğini zayıflatabilir. Ancak TSMC, Ar-Ge merkezlerinin Tayvan’da kalacağını ve en ileri teknolojinin önümüzdeki yıllarda da orada üretileceğini vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
TSMC’nin ABD yatırımı, Türkiye’nin çip tedarikinde dışa bağımlılığını dolaylı olarak etkileyebilir. Türkiye, özellikle savunma sanayii ve otomotiv sektörlerinde kullanılan ileri teknoloji çiplerin büyük kısmını Tayvan, Güney Kore ve ABD’den ithal ediyor. ABD’deki üretim kapasitesinin artması, arz güvenliğini iyileştirerek Türkiye’nin tedarik zincirindeki kırılganlığı azaltabilir. Ayrıca, bu yatırımın küresel çip fiyatlarına olası etkisi, Türkiye’nin ithalat maliyetlerini de etkileyebilir. Ancak Türkiye’nin kendi çip üretim kapasitesini geliştirmesi, uzun vadede daha stratejik bir adım olacaktır.
