Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin doğusundaki Goma kenti, yıllardır süren çatışmalar ve ekonomik dönüşümlerle şekillenen eşsiz bir ulaşım kültürüne ev sahipliği yapıyor. Bu kültürün sembolü haline gelen "tshukudu" - yerel halkın deyimiyle iki tekerlekli bir scooter - artık yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Savaşın yıkıcı etkileri ve ucuz Çin yapımı üç tekerlekli motosikletlerin piyasaya girmesi, bu geleneksel ulaşım aracının sonunu getiriyor.
Goma'nın Beş Parasız Ulaşım Kahramanı
Tshukudu, aslında bir bisikletin arkasına monte edilmiş küçük bir motor ve ahşap bir platformdan oluşuyor. Bu ilkel görünümlü araç, Goma'nın dar sokaklarında ve engebeli volkanik arazisinde insanları, yükleri ve hatta bazen hayvanları taşıyor. Yakıt tüketimi son derece düşük olduğu için en yoksul ailelerin bile geçim kaynağı haline gelmişti. Gomalı bir tshukudu şoförü olan Jean-Pierre Kavira, "Bu araç bizim için bir ekmek teknesiydi. Savaşın ortasında bile çalışabiliyorduk. Ama şimdi Çin'den gelen ucuza motosikletler her yeri kapladı. Müşteri bulamaz oldum," diyor.
Ancak tshukudu'nun en büyük darbeyi savaştan aldığını söylemek yanlış olmaz. 2023'te M23 isyancı grubunun Goma'ya yaklaşmasıyla binlerce insan şehri terk etti. Kalanlar ise daha güvenli ve hızlı ulaşım araçlarına yöneldi. Tshukudu, yavaş ve korumasız olduğu için çatışma bölgelerinde tercih edilmemeye başlandı. Ayrıca Çin'den ithal edilen üç tekerlekli motosikletler ("boda boda" olarak biliniyor) daha hızlı, daha dayanıklı ve daha ucuz olduğu için tshukudu'nun pazar payını hızla ele geçirdi.
Küresel Ekonomik Baskılar ve Yerel Çözümler
Bu dönüşüm, küresel ekonomik dinamiklerin yerel bir yansıması olarak da okunabilir. Çin'in Afrika'ya ihraç ettiği ucuz motosikletler, birçok ülkede olduğu gibi Kongo'da da geleneksel ulaşım araçlarını tehdit ediyor. Goma Ticaret Odası Başkanı Albert Mwamba, "Çin motosikletleri daha verimli olsa da, tshukudu sektörü binlerce ailenin geçim kaynağı. Bu geçişi yönetemezsek, sosyal bir krizle karşı karşıya kalabiliriz," uyarısında bulunuyor.
Öte yandan, bazı girişimciler tshukudu'yu modernize ederek ayakta tutmaya çalışıyor. Elektrikli motor takarak veya daha hafif malzemeler kullanarak aracı daha rekabetçi hale getirmeyi amaçlıyorlar. Ancak sermaye yetersizliği ve siyasi istikrarsızlık bu çabaları sekteye uğratıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu haber, Türkiye'nin Afrika'daki ekonomik ve insani yardım politikaları açısından önemli bir örnek teşkil ediyor. Türkiye, son yıllarda Kongo'da altyapı projelerine ve ticari işbirliklerine imza atarken, yerel sanayilerin korunmasına yönelik politikalar geliştirebilir. Tshukudu gibi geleneksel araçların modernize edilmesi için teknik destek veya mikro kredi programları, Türkiye'nin bölgedeki yumuşak gücünü artırabilir. Ayrıca Çin'in Afrika'da yarattığı ekonomik bağımlılık riskine karşı, Türkiye'nin sürdürülebilir ve kapsayıcı kalkınma modelleri sunması, kıtadaki nüfuzunu pekiştirebilir.
