ABD Başkanı Donald Trump, Tayvan konusunda on yıllardır süregelen Amerikan politikasını temelden sarsacak adımlar atmaya devam ediyor. 2016'daki ilk seçiminin hemen ardından Tayvan'ın o dönemki Cumhurbaşkanı Tsai Ing-wen ile telefon görüşmesi yaparak Çin'in 'tek Çin' ilkesini ihlal eden Trump, şimdi de Tayvan'a yönelik silah satışlarını ve diplomatik temasları artırıyor. Uzmanlar, bu hamlelerin Çin-ABD ilişkilerinde geri dönülemez bir krize yol açabileceği uyarısında bulunuyor.
Gelişmenin Arka Planı: Tek Çin Politikası Çatırdıyor
1979'dan bu yana ABD, Çin ile ilişkilerini 'Tek Çin' politikası çerçevesinde yürütüyor. Bu politika, Washington'un Tayvan'ı ayrı bir ülke olarak tanımamasını ve Çin anakarasıyla diplomatik bağlarını Tayvan üzerinden kurmamasını öngörüyor. Ancak Trump yönetimi, bu ilkeyi her fırsatta esnetiyor. Son olarak, Tayvan'a 2 milyar dolar değerinde silah satışı onaylanırken, ABD'li üst düzey yetkililerin Tayvan'a ziyaretleri de arttı. Çin Dışişleri Bakanlığı, bu adımları 'kışkırtma' olarak nitelendiriyor ve 'sert misilleme' sinyali veriyor.
Trump'ın bu politikası, ABD içinde de tartışma yaratıyor. Bazı Cumhuriyetçi senatörler, Tayvan'ı Çin'e karşı bir 'pazarlık kozu' olarak kullanma fikrini savunurken, Demokratlar ve birçok eski diplomat bu yaklaşımın tehlikeli olduğunu belirtiyor. Eski ABD Ulusal Güvenlik Danışmanı John Bolton, Trump'ın bu tutumunun 'kasıtlı bir belirsizlik stratejisi' olduğunu, ancak yanlış hesaplamaların savaşa yol açabileceğini ifade ediyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Tayvan Boğazı'nda Gerilim Tırmanıyor
Trump'ın Tayvan politikası, sadece Çin-ABD ilişkilerini değil, tüm Asya-Pasifik bölgesini etkiliyor. Çin, Tayvan çevresinde askeri tatbikatlarını sıklaştırırken, ABD de müttefikleri Japonya ve Avustralya ile ortak devriyeler düzenliyor. Uzmanlar, bu gerginliğin kontrolsüz bir çatışmaya dönüşme riskinin Soğuk Savaş'tan bu yana en yüksek seviyede olduğunu söylüyor.
Ekonomik boyutta ise, Tayvan yarı iletken üretiminde kritik bir role sahip. TSMC gibi şirketler, küresel çip tedarik zincirinin merkezinde yer alıyor. Bir çatışma durumunda, dünya çapında teknoloji tedariki ciddi şekilde kesintiye uğrayabilir. Bu nedenle, Avrupa ve diğer Asya ülkeleri de gelişmeleri endişeyle izliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Tayvan krizi, Türkiye'yi doğrudan etkilemese de küresel güç dengelerindeki değişim Türk dış politikasını dolaylı yoldan etkileyebilir. ABD-Çin rekabetinin derinleşmesi, Türkiye'nin iki süper güç arasında denge politikası izleme alanını daraltabilir. Ayrıca, küresel tedarik zincirlerinde yaşanacak bir kırılma, Türkiye'nin teknoloji ithalatını ve ihracatını olumsuz etkileyebilir. Türkiye, bu süreçte Tayvan ve Çin'le ilişkilerini dikkatle yönetirken, bölgesel istikrarsızlığa karşı hazırlıklı olmalıdır.
